एडीएचडीबारे
एडीएचडी (ध्यान अभाव अतिसक्रियता विकार) ले बालबालिका र वयस्कहरूमा ध्यान, आवेग र सक्रियतामा असर गर्छ। निदानका लागि विस्तृत मूल्यांकन आवश्यक हुन्छ, प्रायः मनोचिकित्सक, न्यूरोसाइकोलोजिस्ट वा विशेषज्ञ मनोविद्बाट। उपचारमा मनोशिक्षा, व्यवहारात्मक रणनीति, विद्यालय वा कार्यस्थलमा सहयोग र उपयुक्त भएमा औषधि समावेश हुन सक्छ।
थेरापिस्ट भन्नाले कुराकानीमा आधारित थेरापी (टक थेरापी) दिने पेशेवरलाई जनाउने दैनिक बोलचालको शब्द हो: देशअनुसार उहाँ साइकोलोजिस्ट, साइकोथेरापिस्ट, इजाजतप्राप्त परामर्शदाता, विवाह तथा पारिवारिक थेरापिस्ट वा क्लिनिकल सामाजिक कार्यकर्ता हुन सक्नुहुन्छ। प्रोफाइलमा प्रत्येक थेरापिस्टको वास्तविक पदवी, तालिम र दर्ता देखाइन्छ।
नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्ने
सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली · सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली (स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय)
सन् 2018 देखि डिप्रेसन (अवसाद), साइकोसिस, मदिरा सेवनसम्बन्धी विकार र छारेरोग (एपिलेप्सी) को उपचार आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्याकेजमा समावेश छ र प्राथमिक तहमा निःशुल्क छ। यो सेवा स्वास्थ्य चौकी र नगरपालिकाका प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा WHO को mhGAP कार्यक्रमअन्तर्गत तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीहरूले दिन्छन्। जटिल अवस्थाका बिरामीलाई प्रदेश अस्पताल र मेडिकल कलेज अस्पतालका मनोचिकित्सा एकाइमा पठाइन्छ; एक मात्र समर्पित मानसिक अस्पतालमा करिब 50 शय्या छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा औषधि र तालिम प्राप्त जनशक्तिको अझै अभाव छ। थप जानकारी
पेशाकर्मीसँग इजाजतपत्र छ कि छैन कसरी जाँच्ने
- Nepal Health Professional Council (NHPC). क्लिनिकल मनोवैज्ञानिकहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता हुनुपर्छ, जसका लागि क्लिनिकल मनोविज्ञानमा MPhil र इजाजतपत्र परीक्षा आवश्यक छ। परामर्श (काउन्सेलिङ) र अन्य गैर-क्लिनिकल मनोविज्ञान भूमिकाका लागि कुनै इजाजत दिने निकाय छैन, त्यसैले NHPC दर्ता नम्बर माग्नुहोस्।
- Nepal Medical Council (NMC). सबै चिकित्सकझैँ मनोचिकित्सकहरूले पनि नेपाल मेडिकल काउन्सिलबाट इजाजतपत्र लिनुपर्छ। NMC दर्ता नम्बर माग्नुहोस्।
नेपालमा तत्काल सहायता
यदि तपाईंको वा अरू कसैको ज्यान जोखिममा छ भने, अहिले नै आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्। यी सेवाहरूले जुनसुकै बेला सहयोग गर्न सक्छन्:
जानकारी नोभेम्बर 2026 मा समीक्षा गरिएको · स्रोतहरू: who.int, pmc.ncbi.nlm.nih.gov, gavi.org, kathmandupost.com
ध्यान दिनुपर्ने संकेतहरू
सबैको ध्यान कहिलेकाहीँ भड्किन्छ। तर ध्यान, व्यवस्थापन, आवेग वा छटपटीसम्बन्धी कठिनाइ बाल्यकालदेखि नै छन्, विद्यालय, काम र घरजस्ता फरक फरक ठाउँमा देखिन्छन्, र अधुरा काम, बारम्बार सामान हराउनु, अपोइन्टमेन्ट बिर्सनु, नसोची काम गर्नु वा निरन्तर बेचैनी महसुस हुनुजस्ता वास्तविक समस्या ल्याउँछन् भने एडीएचडीको मूल्याङ्कन गराउनु उचित हुन सक्छ। वयस्कमा यो प्रायः वर्षौँसम्म पहिचान हुँदैन।
के कुराले मद्दत गर्छ: उपचार र पेसाकर्मीहरू
निदानका लागि उमेर र देश अनुसार मनोचिकित्सक, क्लिनिकल मनोविद्, न्यूरोसाइकोलोजिस्ट वा बाल रोग विशेषज्ञजस्ता योग्य पेसाकर्मीबाट सावधानीपूर्वक मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ। उपचारमा मनोशिक्षा, व्यवस्थापन र भावनात्मक नियन्त्रणका लागि कग्निटिभ बिहेभियरल थेरापी (CBT), बालबालिकाका लागि अभिभावक तालिम, विद्यालयमा अनुकूलन, र उपयुक्त भएमा डाक्टरले लेखेको र निगरानी गरेको औषधि मिलाइन सक्छ। शैक्षिक मनोविद् र विशेष शिक्षकले सिकाइमा सहयोग गर्छन्।
कहिले तुरुन्त सहयोग खोज्ने
एडीएचडी आफैँमा आपतकाल होइन, तर आवेगले जोखिम बढाउन सक्छ। गम्भीर दुर्घटना वा चोटपछि, वा कसैलाई आत्महत्या वा अरूलाई हानि पुर्याउने विचार आएमा स्थानीय आपतकालीन सेवामा सम्पर्क गर्नुहोस्। छाती दुख्ने वा मुटु ढुकढुक गर्नेजस्ता औषधिका चिन्ताजनक साइड इफेक्टमा तुरुन्त चिकित्सकीय सल्लाह लिनुहोस्, र औषधि लेखिदिने डाक्टरसँग कुरा नगरी औषधि परिवर्तन नगर्नुहोस्।
यस बीचमा तपाईं के गर्न सक्नुहुन्छ
बाहिरी संरचनाले मद्दत गर्छ: क्यालेन्डर, अलार्म, सूची र देखिने रिमाइन्डर प्रयोग गर्नुहोस्, र कामलाई छोटा विश्रामसहित साना चरणमा बाँड्नुहोस्। नियमित निद्रा, शारीरिक क्रियाकलाप र खानाले ध्यानमा सहयोग गर्छन्। काम वा पढ्ने ठाउँमा ध्यान भड्काउने कुरा घटाउनुहोस्। बालबालिकाका लागि स्पष्ट दिनचर्या, विशिष्ट प्रशंसा र शान्त, एकनासका सीमाले मद्दत गर्छन्। सामाजिक सञ्जालमा मात्र भर नपरी स्वास्थ्य संस्थाबाट भरपर्दो जानकारी खोज्नुहोस्।
थेरापिस्टले के काम गर्छन्?
थेरापिस्टले तपाईंलाई चिन्तित बनाइरहेका कुराहरूबारे खुलेर कुरा गर्न र अझ राम्रो महसुस गर्न तथा राम्रोसँग सामना गर्न व्यावहारिक उपायहरू खोज्न मद्दत गर्नुहुन्छ। सत्रहरूमा उहाँहरू तपाईंको कुरा सुन्नुहुन्छ, प्रश्न सोध्नुहुन्छ, तपाईंका विचार, भावना र सम्बन्धहरूमा देखिने ढाँचाहरू पहिचान गर्न सहयोग गर्नुहुन्छ, र तपाईंसँग मिलेर लक्ष्यहरू तय गर्नुहुन्छ। आफ्नो तालिमअनुसार उहाँहरूले कग्निटिभ-बिहेभियरल, मानवतावादी, प्रणालीगत, साइकोडाइनामिक वा अन्य प्रमाणमा आधारित विधिहरू प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ, व्यक्ति, दम्पती, परिवार वा समूहसँग।
थेरापिस्टसँग कहिले परामर्श लिने
जब तनाव, चिन्ता, मन उदास हुनु, शोक, सम्बन्धका समस्या, कुनै कठिन परिवर्तन वा विगतका अनुभवहरूको प्रभावले तपाईंको दैनिक जीवनमा बोझ पार्न थाल्छ, वा जब तपाईं आफूलाई अझ राम्रोसँग बुझ्न केवल एउटा ठाउँ चाहनुहुन्छ, तब थेरापिस्ट खोज्नु उचित हुन्छ। लक्षणहरू गम्भीर छन् भने, तपाईंलाई औषधि चाहिन सक्छ भने वा कुनै शारीरिक/चिकित्सकीय कारणका संकेत छन् भने, आफ्नो डाक्टर वा मनोचिकित्सक (साइकियाट्रिस्ट) लाई पनि समावेश गर्नुहोस्।
कसरी छनोट गर्ने
छनोट गर्दा इजाजतपत्र र तालिम, उनीहरूले प्रयोग गर्ने उपचार पद्धति र तपाईंलाई चाहिने विषयमा अनुभव छ कि छैन जाँच गर्नुहोस्। व्यावहारिक पक्षहरू पनि विचार गर्नुहोस्: भाषा, मूल्य, स्थान वा अनलाइन सत्र र उपलब्धता। पेशेवरसँगको सम्बन्ध धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ; केही सत्रपछि पनि ठीक लागेन भने पेशेवर परिवर्तन गर्नु सामान्य कुरा हो।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
के नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीले मनोवैज्ञानिक सेवा समेट्छ?
सन् 2018 देखि डिप्रेसन (अवसाद), साइकोसिस, मदिरा सेवनसम्बन्धी विकार र छारेरोग (एपिलेप्सी) को उपचार आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्याकेजमा समावेश छ र प्राथमिक तहमा निःशुल्क छ। यो सेवा स्वास्थ्य चौकी र नगरपालिकाका प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा WHO को mhGAP कार्यक्रमअन्तर्गत तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीहरूले दिन्छन्। जटिल अवस्थाका बिरामीलाई प्रदेश अस्पताल र मेडिकल कलेज अस्पतालका मनोचिकित्सा एकाइमा पठाइन्छ; एक मात्र समर्पित मानसिक अस्पतालमा करिब 50 शय्या छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा औषधि र तालिम प्राप्त जनशक्तिको अझै अभाव छ।
नेपालमा थेरापिस्टसँग इजाजतपत्र छ कि छैन भनेर कसरी जाँच्ने?
Nepal Health Professional Council (NHPC): क्लिनिकल मनोवैज्ञानिकहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता हुनुपर्छ, जसका लागि क्लिनिकल मनोविज्ञानमा MPhil र इजाजतपत्र परीक्षा आवश्यक छ। परामर्श (काउन्सेलिङ) र अन्य गैर-क्लिनिकल मनोविज्ञान भूमिकाका लागि कुनै इजाजत दिने निकाय छैन, त्यसैले NHPC दर्ता नम्बर माग्नुहोस्।