बालबालिकाबारे
बाल मनोविद्हरूले प्रत्येक उमेरअनुसार थेरापी अनुकूल बनाउँछन्, प्रायः खेल र चित्रकला प्रयोग गर्छन् र अभिभावकसँग नजिकबाट काम गर्छन्। परामर्शका सामान्य कारणहरूमा चिन्ता, डर, व्यवहार, सिकाइमा कठिनाइ र पारिवारिक परिवर्तनहरू पर्छन्। नाबालिगका लागि अभिभावकीय जिम्मेवारी भएका व्यक्तिहरूको सहमति आवश्यक हुन्छ।
थेरापिस्ट भन्नाले कुराकानीमा आधारित थेरापी (टक थेरापी) दिने पेशेवरलाई जनाउने दैनिक बोलचालको शब्द हो: देशअनुसार उहाँ साइकोलोजिस्ट, साइकोथेरापिस्ट, इजाजतप्राप्त परामर्शदाता, विवाह तथा पारिवारिक थेरापिस्ट वा क्लिनिकल सामाजिक कार्यकर्ता हुन सक्नुहुन्छ। प्रोफाइलमा प्रत्येक थेरापिस्टको वास्तविक पदवी, तालिम र दर्ता देखाइन्छ।
नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्ने
सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली · सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणाली (स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय)
सन् 2018 देखि डिप्रेसन (अवसाद), साइकोसिस, मदिरा सेवनसम्बन्धी विकार र छारेरोग (एपिलेप्सी) को उपचार आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्याकेजमा समावेश छ र प्राथमिक तहमा निःशुल्क छ। यो सेवा स्वास्थ्य चौकी र नगरपालिकाका प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा WHO को mhGAP कार्यक्रमअन्तर्गत तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीहरूले दिन्छन्। जटिल अवस्थाका बिरामीलाई प्रदेश अस्पताल र मेडिकल कलेज अस्पतालका मनोचिकित्सा एकाइमा पठाइन्छ; एक मात्र समर्पित मानसिक अस्पतालमा करिब 50 शय्या छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा औषधि र तालिम प्राप्त जनशक्तिको अझै अभाव छ। थप जानकारी
पेशाकर्मीसँग इजाजतपत्र छ कि छैन कसरी जाँच्ने
- Nepal Health Professional Council (NHPC). क्लिनिकल मनोवैज्ञानिकहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता हुनुपर्छ, जसका लागि क्लिनिकल मनोविज्ञानमा MPhil र इजाजतपत्र परीक्षा आवश्यक छ। परामर्श (काउन्सेलिङ) र अन्य गैर-क्लिनिकल मनोविज्ञान भूमिकाका लागि कुनै इजाजत दिने निकाय छैन, त्यसैले NHPC दर्ता नम्बर माग्नुहोस्।
- Nepal Medical Council (NMC). सबै चिकित्सकझैँ मनोचिकित्सकहरूले पनि नेपाल मेडिकल काउन्सिलबाट इजाजतपत्र लिनुपर्छ। NMC दर्ता नम्बर माग्नुहोस्।
नेपालमा तत्काल सहायता
यदि तपाईंको वा अरू कसैको ज्यान जोखिममा छ भने, अहिले नै आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस्। यी सेवाहरूले जुनसुकै बेला सहयोग गर्न सक्छन्:
जानकारी नोभेम्बर 2026 मा समीक्षा गरिएको · स्रोतहरू: who.int, pmc.ncbi.nlm.nih.gov, gavi.org, kathmandupost.com
ध्यान दिनुपर्ने संकेतहरू
बालबालिकाले प्रायः शब्दभन्दा व्यवहार र शरीरमार्फत पीडा देखाउँछन्। बच्चामा लगातार डर वा चिन्ता, बारम्बार जिद्दी, निद्रा वा खानपानमा परिवर्तन, फेरि ओछ्यान भिजाउनेजस्तो पछाडि फर्कने व्यवहार, चिकित्सकीय कारणबिना टाउको वा पेट दुख्ने, एक्लिने, विद्यालयमा कठिनाइ देखिएमा, वा छुट्टिनु, क्षति वा बसाइँसराइजस्ता कठिन घटनापछि पेसाकर्मीसँग परामर्श लिनु उचित हुन सक्छ।
के कुराले मद्दत गर्छ: उपचार र पेसाकर्मीहरू
बालबालिकासँगको थेरापीमा सामान्यतया अभिभावकलाई नजिकबाट संलग्न गराइन्छ। प्रमाणमा आधारित पद्धतिमा उमेर अनुसार अनुकूलित कग्निटिभ बिहेभियरल थेरापी, अभिभावक तालिम कार्यक्रम, खेलमा आधारित थेरापी, पारिवारिक थेरापी, र कठिन अनुभवपछि ट्रमा-केन्द्रित CBT पर्छन्। बाल तथा किशोर मनोविद्, क्लिनिकल मनोविद् र पारिवारिक थेरापिस्ट मुख्य पेसाकर्मी हुन्; आवश्यकता अनुसार स्पिच थेरापिस्ट, अकुपेसनल थेरापिस्ट, शैक्षिक मनोविद् वा बाल मनोचिकित्सक संलग्न हुन सक्छन्।
कहिले तुरुन्त सहयोग खोज्ने
बच्चा खतरामा छ, उसलाई हानि पुर्याइएको छ, उसले कुनै विषालु कुरा निलेको हुन सक्छ, वा सानै उमेरमा भए पनि मर्न वा आफूलाई चोट पुर्याउन चाहेको कुरा गर्छ भने स्थानीय आपतकालीन सेवामा सम्पर्क गर्नुहोस्। दुर्व्यवहार वा बेवास्ताको शंका भएमा बाल संरक्षण सेवा वा आपतकालीन सेवाबाट सहयोग खोज्नुहोस्। चेतना, बोली वा चालचलनमा अचानक परिवर्तन आएमा तुरुन्त चिकित्सकीय उपचार चाहिन्छ।
यस बीचमा तपाईं के गर्न सक्नुहुन्छ
निद्रा, खाना र खेलका लागि अनुमान गर्न सकिने दिनचर्या राख्नुहोस्, र विशेष गरी सुत्नुअघि स्क्रिन सीमित गर्नुहोस्। हरेक दिन हतार नगरी बच्चासँग केही समय बिताउनुहोस्, खेलमा उसलाई अगुवाइ गर्न दिनुहोस्। सँगै भावनाको नाम लिनुहोस् र ऊ दुःखी हुँदा शान्त रहनुहोस्। परिवर्तनहरू उसको उमेर अनुसार सरल, इमानदार शब्दमा बुझाउनुहोस्। आफ्नो सुस्वास्थ्यको पनि ख्याल राख्नुहोस्, किनभने बालबालिका वयस्कको तनावप्रति संवेदनशील हुन्छन्।
थेरापिस्टले के काम गर्छन्?
थेरापिस्टले तपाईंलाई चिन्तित बनाइरहेका कुराहरूबारे खुलेर कुरा गर्न र अझ राम्रो महसुस गर्न तथा राम्रोसँग सामना गर्न व्यावहारिक उपायहरू खोज्न मद्दत गर्नुहुन्छ। सत्रहरूमा उहाँहरू तपाईंको कुरा सुन्नुहुन्छ, प्रश्न सोध्नुहुन्छ, तपाईंका विचार, भावना र सम्बन्धहरूमा देखिने ढाँचाहरू पहिचान गर्न सहयोग गर्नुहुन्छ, र तपाईंसँग मिलेर लक्ष्यहरू तय गर्नुहुन्छ। आफ्नो तालिमअनुसार उहाँहरूले कग्निटिभ-बिहेभियरल, मानवतावादी, प्रणालीगत, साइकोडाइनामिक वा अन्य प्रमाणमा आधारित विधिहरू प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ, व्यक्ति, दम्पती, परिवार वा समूहसँग।
थेरापिस्टसँग कहिले परामर्श लिने
जब तनाव, चिन्ता, मन उदास हुनु, शोक, सम्बन्धका समस्या, कुनै कठिन परिवर्तन वा विगतका अनुभवहरूको प्रभावले तपाईंको दैनिक जीवनमा बोझ पार्न थाल्छ, वा जब तपाईं आफूलाई अझ राम्रोसँग बुझ्न केवल एउटा ठाउँ चाहनुहुन्छ, तब थेरापिस्ट खोज्नु उचित हुन्छ। लक्षणहरू गम्भीर छन् भने, तपाईंलाई औषधि चाहिन सक्छ भने वा कुनै शारीरिक/चिकित्सकीय कारणका संकेत छन् भने, आफ्नो डाक्टर वा मनोचिकित्सक (साइकियाट्रिस्ट) लाई पनि समावेश गर्नुहोस्।
कसरी छनोट गर्ने
छनोट गर्दा इजाजतपत्र र तालिम, उनीहरूले प्रयोग गर्ने उपचार पद्धति र तपाईंलाई चाहिने विषयमा अनुभव छ कि छैन जाँच गर्नुहोस्। व्यावहारिक पक्षहरू पनि विचार गर्नुहोस्: भाषा, मूल्य, स्थान वा अनलाइन सत्र र उपलब्धता। पेशेवरसँगको सम्बन्ध धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ; केही सत्रपछि पनि ठीक लागेन भने पेशेवर परिवर्तन गर्नु सामान्य कुरा हो।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
के नेपालको सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीले मनोवैज्ञानिक सेवा समेट्छ?
सन् 2018 देखि डिप्रेसन (अवसाद), साइकोसिस, मदिरा सेवनसम्बन्धी विकार र छारेरोग (एपिलेप्सी) को उपचार आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्याकेजमा समावेश छ र प्राथमिक तहमा निःशुल्क छ। यो सेवा स्वास्थ्य चौकी र नगरपालिकाका प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रहरूमा WHO को mhGAP कार्यक्रमअन्तर्गत तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीहरूले दिन्छन्। जटिल अवस्थाका बिरामीलाई प्रदेश अस्पताल र मेडिकल कलेज अस्पतालका मनोचिकित्सा एकाइमा पठाइन्छ; एक मात्र समर्पित मानसिक अस्पतालमा करिब 50 शय्या छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा औषधि र तालिम प्राप्त जनशक्तिको अझै अभाव छ।
नेपालमा थेरापिस्टसँग इजाजतपत्र छ कि छैन भनेर कसरी जाँच्ने?
Nepal Health Professional Council (NHPC): क्लिनिकल मनोवैज्ञानिकहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता हुनुपर्छ, जसका लागि क्लिनिकल मनोविज्ञानमा MPhil र इजाजतपत्र परीक्षा आवश्यक छ। परामर्श (काउन्सेलिङ) र अन्य गैर-क्लिनिकल मनोविज्ञान भूमिकाका लागि कुनै इजाजत दिने निकाय छैन, त्यसैले NHPC दर्ता नम्बर माग्नुहोस्।