Um efnið: áfengisfíkn
Áfengisvandi nær frá reglulegri ofneyslu til fíknar. Sálfræðilegur stuðningur hjálpar til við að skilja hlutverk áfengisins, setja markmið (minni neysla eða bindindi) og koma í veg fyrir bakslag. Það getur verið hættulegt að hætta skyndilega eftir mikla drykkju: talaðu fyrst við lækni.
Sálmeðferðarfræðingar eru sérfræðingar með þjálfun í einu eða fleiri sálmeðferðarlíkönum (sálaraflsfræðilegu, kerfislægu, húmanísku, hugrænu atferlis…). Lögverndaða starfsheitið og kröfur eru mismunandi eftir löndum; prófílar sýna menntun og skráningu hvers sérfræðings.
Geðheilbrigðisþjónusta – Ísland
Opinbera heilbrigðiskerfið · Heilsugæslustöðvar (heilsugæsla) og Sjúkratryggingar Íslands
Heilsugæslustöðvar bjóða upp á sálfræðiþjónustu og fullorðnir geta fengið niðurgreidd viðtöl hjá sálfræðingi sem er með samning við Sjúkratryggingar Íslands, gegn tilvísun frá heilsugæslu (allt að 12 viðtöl; börn allt að 10). Geðlæknisþjónusta er veitt á Landspítala og hjá sjálfstætt starfandi geðlæknum. Nánari upplýsingar
Hvernig athuga má hvort fagaðili hafi starfsleyfi
- Directorate of Health (Embætti landlæknis). Sálfræðingur er löggilt heilbrigðisstétt: til að nota starfsheitið og starfa sem sálfræðingur þarf starfsleyfi frá embætti landlæknis. Leita í opinberu skránni
- Directorate of Health (Embætti landlæknis). Geðlæknar þurfa lækningaleyfi og sérfræðileyfi í geðlækningum frá embætti landlæknis.
Tryggingar og greiðsluþátttaka
Sjúkratryggingar Íslands niðurgreiða aðeins viðtöl hjá sálfræðingum með samning og gegn gildri tilvísun (frá heilsugæslu fyrir fullorðna; frá heilsugæslu eða greiningarteymi fyrir börn), allt að 12 viðtöl fyrir fullorðna og 10 fyrir börn.
Bráðahjálp – Ísland
Ef líf þitt eða annarra er í hættu skaltu hringja strax í neyðarnúmerið. Þessi þjónusta getur hjálpað hvenær sem er:
- 112 · Emergencias
- 1717 · Hjálparsími Rauða krossins 1717
- 1799 · Píeta – hjálparsími
Upplýsingar yfirfarnar í nóvember 2026 · Heimildir: island.is, island.is, island.is
Merki sem vert er að gefa gaum
Drykkja gæti verið að verða vandamál þegar þú drekkur oft meira en þú ætlaðir, þarft áfengi til að slaka á, sofna eða takast á við félagslegar aðstæður, finnur fyrir sektarkennd vegna hennar eða aðrir lýsa áhyggjum. Önnur merki eru minnisleysi, að vanrækja skyldur, að drekka á morgnana, að þurfa meira til að finna áhrifin og að verða skjálfandi, sveitt(ur) eða kvíðin(n) þegar þú hefur ekki drukkið.
Hvað hjálpar: meðferð og fagaðilar
Sálfræðileg meðferð með góðan rannsóknagrunn felur meðal annars í sér áhugahvetjandi samtal, hugræna atferlismeðferð (HAM), bakslagsvarnir og para- eða fjölskyldumiðaðar nálganir. Sálfræðingar með reynslu af fíknivanda, geðlæknar, heimilislæknar og sérhæfð áfengismeðferðarþjónusta vinna oft saman. Læknir getur metið hvort afeitrun undir eftirliti læknis eða lyf til að styðja við að draga úr eða hætta drykkju eigi við. Sjálfshjálparhópar styðja marga samhliða meðferð.
Hvenær á að leita bráðrar aðstoðar
Það getur valdið hættulegum fráhvarfseinkennum að hætta skyndilega að drekka eftir mikla og reglulega drykkju, svo ræddu við lækni áður en þú hættir. Hafðu strax samband við neyðarþjónustu á þínu svæði ef einhver er meðvitundarlaus, á erfitt með andardrátt, fær krampa, er mjög ringlaður eða sér hluti sem eru ekki til staðar. Leitaðu einnig bráðrar aðstoðar vegna sjálfsvígshugsana eða þegar einhver er í hættu.
Hvað þú getur gert á meðan
Haltu einfalda dagbók yfir hvenær, hvar og hversu mikið þú drekkur og taktu eftir hvað kveikir drykkjuna. Ákveddu áfengislausa daga, forðastu að hafa áfengi heima og skipuleggðu annað til að grípa til á erfiðum stundum, svo sem göngutúr eða símtal við einhvern. Segðu fólki sem stendur þér nærri frá markmiði þínu svo það geti stutt þig. Áreiðanlegar heilsuupplýsingar útskýra viðmið um áhættulitla drykkju og hvar hægt er að fá aðstoð.
Hvað gerir sálmeðferðarfræðingur?
Sálmeðferðarfræðingur hjálpar fólki að skilja og breyta tilfinningalegum mynstrum, samskiptamynstrum og hegðunarmynstrum í gegnum skipulagt meðferðarsamband. Vinna hans byggir á einu eða fleiri meðferðarlíkönum, svo sem hugrænni atferlismeðferð, sálvirkri (psychodynamic) meðferð, kerfismeðferð, mannúðlegri eða samþættri meðferð. Hann hittir einstaklinga, pör, fjölskyldur eða hópa, yfirleitt í reglulegum viðtölum, og ver tíma utan viðtala í minnispunkta, undirbúning og eigin handleiðslu.
Hvenær getur sálmeðferðarfræðingur hjálpað?
Sálmeðferð hentar fólki sem vill vinna á dýptina með endurtekna erfiðleika: kvíða, depurð, mynstur í samböndum, sjálfsmat, áhrif fyrri reynslu eða stór tímamót í lífinu. Hún getur einnig hjálpað þegar þér finnst þú sitja fastur eða föst án skýrrar greiningar. Ef þú þarft formlega greiningu, tiltekið sálfræðilegt mat eða lyf gæti þurft að fá klínískan sálfræðing eða geðlækni að málinu.
Hvernig á að velja
Þegar þú velur skaltu athuga starfsleyfi og menntun, nálgunina sem notuð er og hvort viðkomandi hafi reynslu af því sem þú þarft. Hugaðu líka að hagnýtum atriðum: tungumáli, verði, staðsetningu eða viðtölum á netinu og lausum tímum. Sambandið við sérfræðinginn skiptir miklu máli; ef það virðist ekki rétt eftir nokkur viðtöl er í lagi að skipta.
Algengar spurningar
Nær opinbera heilbrigðiskerfið í landinu Ísland til sálfræðiþjónustu?
Heilsugæslustöðvar bjóða upp á sálfræðiþjónustu og fullorðnir geta fengið niðurgreidd viðtöl hjá sálfræðingi sem er með samning við Sjúkratryggingar Íslands, gegn tilvísun frá heilsugæslu (allt að 12 viðtöl; börn allt að 10). Geðlæknisþjónusta er veitt á Landspítala og hjá sjálfstætt starfandi geðlæknum.
Hvernig athuga ég hvort sálmeðferðarfræðingur hafi starfsleyfi í landinu Ísland?
Directorate of Health (Embætti landlæknis): Sálfræðingur er löggilt heilbrigðisstétt: til að nota starfsheitið og starfa sem sálfræðingur þarf starfsleyfi frá embætti landlæknis.