За аутизам
Аутизмот е невроразвојна состојба со разлики во комуникацијата, социјалната интеракција и сетилната обработка. Стручњаците можат да спроведат проценки и да понудат поддршка прилагодена на секое лице и семејство, фокусирана на благосостојбата, автономијата и околината, а не на „поправање“ на лицето.
Училишните психолози се психолози што работат на учењето, развојот и благосостојбата во училиштето: проценка на тешкотии во учењето, ADHD или надареност, планови за поддршка и насоки за семејствата и наставниците.
Грижа за менталното здравје во Северна Македонија
Јавен здравствен систем · Јавен здравствен систем (Министерство за здравство и Фонд за здравствено осигурување): центри за ментално здравје во заедницата и болничка психијатрија
Јавната грижа за менталното здравје се спроведува преку центри за ментално здравје во заедницата и болнички психијатриски служби, со упатување меѓу примарната, секундарната и терцијарната здравствена заштита. Националната стратегија за 2018-2025 имаше за цел да ја децентрализира грижата и да ја намали зависноста од психијатриските болници. Според податоците од WHO Mental Health Atlas 2020 (Атлас за ментално здравје на Светската здравствена организација), осигурувањето целосно ги покрива услугите за ментално здравје и психотропните лекови. Повеќе информации
Како да проверите дали стручното лице има лиценца
- Chamber of Psychologists of North Macedonia (Комора на психолози). Психолошки услуги можат да даваат само психолози кои имаат општа и/или посебна лиценца издадена од Комората. За општа лиценца потребни се една година пракса, стручен испит и упис во Регистарот на психолози, а за посебна лиценца е потребна дополнителна специјализирана обука. Комората објавува список на психолози со лиценца. Пребарајте го официјалниот регистар
- Doctors' Chamber of Macedonia (Лекарска комора на Македонија). Комората издава лиценци за работа на лекарите и објавува регистар на лекари и список на лекари со важечка лиценца. Пребарајте го официјалниот регистар
Осигурување и покриеност
Според податоците од WHO Mental Health Atlas 2020, осигурувањето во јавниот систем целосно ги покрива услугите за ментално здравје и психотропните лекови.
Итна помош во Северна Македонија
Ако вашиот или туѓ живот е во опасност, веднаш јавете се на бројот за итни случаи. Овие служби можат да помогнат во секое време:
- 112 · Emergencias
Информациите се проверени во ноември 2026 · Извори: who.int, borgenproject.org, komoranapsiholozi.mk, lkm.org.mk
Знаци на кои треба да внимавате
Аутизмот е доживотна различност во начинот на кој лицето комуницира, стапува во односи и го обработува светот, а не болест. Знаци што може да поттикнат проценка се разликите во социјалната комуникација, како контактот со очи, разговорот или разбирањето на неискажаните правила; силни, фокусирани интереси; потреба од рутина; и сетилна чувствителност на бучава, светлина или текстури. Кај девојчињата и возрасните овие знаци често се помалку очигледни.
Што помага: третмани и стручњаци
Проценката обично ја спроведуваат специјализирани тимови или стручњаци како клинички психолози, невропсихолози, психијатри или педијатри. Поддршката е фокусирана на потребите и силните страни на лицето: логопедска терапија за комуникација, работна терапија за сетилните потреби и секојдневното функционирање, образовна поддршка и програми што се спроведуваат преку родителите. Психолозите можат да помогнат со анксиозноста, емоционалната регулација и социјалните ситуации, користејќи пристапи прилагодени на аутистичните лица.
Кога да побарате итна помош
Побарајте итна помош ако аутистично дете или возрасен е во ризик да си наштети себеси или на други, исчезне, ненадејно изгуби вештини, престане да јаде или пие или изразува мисли за самоубиство, кои кај аутистичните лица може да останат непрепознаени. Во секоја ситуација што го загрозува животот, контактирајте ги локалните служби за итни случаи и објаснете ги потребите на лицето за да можат екипите да се прилагодат.
Што можете да направите во меѓувреме
Предвидливите рутини, визуелните распореди и навременото најавување на промените можат да го намалат стресот. Обрнете внимание на сетилните потреби, како тивки простори или слушалки, и почитувајте ја потребата од време за закрепнување по социјални активности. Информирајте се за аутизмот од доверливи извори, вклучително и од самите аутистични лица. Поврзете се со здруженија на семејства или групи на врсници и бидете претпазливи со програми што ветуваат „лекување“ на аутизмот.
Што работи еден училишен психолог?
Училишниот психолог ги поддржува учењето, развојот и благосостојбата на децата и младите во образовна средина. Во секојдневната работа ги проценува тешкотиите во учењето, вниманието, однесувањето и емоциите, ги набљудува учениците на час, пишува извештаи со препораки и работи со семејствата и наставниците на планови за поддршка. Некои ги советуваат и учениците за навиките за учење, преминот меѓу училишни нивоа и изборот на кариера или го обучуваат училишниот кадар.
Кога да побарате помош од училишен психолог
Има смисла да се консултирате со училишен психолог кога детето има тешкотии со читањето, пишувањето или математиката и покрај трудот, тешко се концентрира, покажува промени во однесувањето на училиште, можеби има натпросечни способности или се соочува со врсничко насилство или одбивање да оди на училиште. Ако има и значајни емоционални проблеми дома или можна состојба поврзана со менталното здравје, можеби ќе треба и клинички или детски психолог.
Како да изберете
При изборот, проверете ги лиценцата и обуката, пристапот што го користат и дали имаат искуство со она што Ви треба. Земете ги предвид и практичните аспекти: јазик, цена, локација или онлајн сесии и достапност. Односот со стручњакот е многу важен; ако по неколку сесии не се чувствувате добро, сосема е во ред да промените.
Најчесто поставувани прашања
Дали јавниот здравствен систем во Северна Македонија покрива психолошка помош?
Јавната грижа за менталното здравје се спроведува преку центри за ментално здравје во заедницата и болнички психијатриски служби, со упатување меѓу примарната, секундарната и терцијарната здравствена заштита. Националната стратегија за 2018-2025 имаше за цел да ја децентрализира грижата и да ја намали зависноста од психијатриските болници. Според податоците од WHO Mental Health Atlas 2020 (Атлас за ментално здравје на Светската здравствена организација), осигурувањето целосно ги покрива услугите за ментално здравје и психотропните лекови.
Како да проверам дали училишен психолог има лиценца во Северна Македонија?
Chamber of Psychologists of North Macedonia (Комора на психолози): Психолошки услуги можат да даваат само психолози кои имаат општа и/или посебна лиценца издадена од Комората. За општа лиценца потребни се една година пракса, стручен испит и упис во Регистарот на психолози, а за посебна лиценца е потребна дополнителна специјализирана обука. Комората објавува список на психолози со лиценца.