Về ADHD
ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) ảnh hưởng đến sự chú ý, tính bốc đồng và mức độ hoạt động ở trẻ em và người lớn. Chẩn đoán cần một đánh giá toàn diện, thường do bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý thần kinh hoặc chuyên gia tâm lý chuyên sâu thực hiện. Điều trị có thể bao gồm giáo dục tâm lý, chiến lược hành vi, hỗ trợ tại trường học hoặc nơi làm việc và, nếu phù hợp, dùng thuốc.
Bác sĩ tâm thần là bác sĩ y khoa chuyên về sức khỏe tâm thần. Họ chẩn đoán, kê đơn và theo dõi việc dùng thuốc, và cũng có thể thực hiện trị liệu tâm lý. Họ thường là lựa chọn đầu tiên khi có thể cần dùng thuốc hoặc khi triệu chứng nặng.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Ai cũng có lúc bị phân tâm. ADHD có thể cần được đánh giá khi những khó khăn về chú ý, sắp xếp, tính bốc đồng hoặc bồn chồn đã xuất hiện từ nhỏ, xảy ra ở nhiều môi trường như trường học, nơi làm việc và ở nhà, và gây ra vấn đề thực sự: việc dở dang, thường xuyên làm mất đồ, quên lịch hẹn, hành động không suy nghĩ, hoặc luôn cảm thấy bứt rứt. Ở người lớn, ADHD thường không được nhận ra trong nhiều năm.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Chẩn đoán đòi hỏi một đánh giá cẩn thận bởi chuyên gia có chuyên môn, chẳng hạn như bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý lâm sàng, chuyên gia tâm lý thần kinh hoặc bác sĩ nhi khoa, tùy theo độ tuổi và quốc gia. Điều trị có thể kết hợp giáo dục tâm lý, liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) cho kỹ năng sắp xếp và điều hòa cảm xúc, huấn luyện cha mẹ đối với trẻ em, điều chỉnh ở trường học, và thuốc do bác sĩ kê đơn và theo dõi khi phù hợp. Chuyên gia tâm lý giáo dục và chuyên gia giáo dục đặc biệt hỗ trợ việc học.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Bản thân ADHD không phải là tình huống cấp cứu, nhưng tính bốc đồng có thể làm tăng rủi ro. Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương sau một tai nạn hoặc chấn thương nghiêm trọng, hoặc nếu ai đó có ý nghĩ tự tử hay làm hại người khác. Hãy nhanh chóng hỏi ý kiến bác sĩ về bất kỳ tác dụng phụ đáng lo ngại nào của thuốc, như đau ngực hoặc hồi hộp đánh trống ngực, và đừng thay đổi thuốc mà không trao đổi với bác sĩ đã kê đơn.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Cấu trúc từ bên ngoài rất hữu ích: hãy dùng lịch, báo thức, danh sách và lời nhắc dễ thấy, và chia nhỏ công việc thành từng bước kèm những quãng nghỉ ngắn. Ngủ, vận động và ăn uống đều đặn hỗ trợ sự chú ý. Giảm các yếu tố gây xao nhãng ở nơi làm việc hoặc học tập. Với trẻ em, nếp sinh hoạt rõ ràng, lời khen cụ thể và giới hạn được đặt ra một cách bình tĩnh, nhất quán sẽ giúp ích. Hãy tìm thông tin đáng tin cậy từ các tổ chức y tế thay vì chỉ dựa vào mạng xã hội.
Công việc của bác sĩ tâm thần là gì?
Bác sĩ tâm thần là bác sĩ y khoa đánh giá các vấn đề sức khỏe tâm thần dưới góc độ y học. Hằng ngày, họ thực hiện các cuộc phỏng vấn chẩn đoán, loại trừ nguyên nhân thực thể, quyết định liệu thuốc có thể giúp ích hay không, kê đơn và theo dõi tác dụng cũng như tác dụng phụ. Nhiều bác sĩ cũng thực hiện tâm lý trị liệu hoặc làm việc cùng chuyên gia tâm lý. Họ khám cho người lớn, người cao tuổi và, nếu có chuyên khoa, cả trẻ em và thanh thiếu niên.
Khi nào nên gặp bác sĩ tâm thần
Hãy cân nhắc gặp bác sĩ tâm thần khi triệu chứng nghiêm trọng hoặc kéo dài, khi chỉ trị liệu tâm lý là chưa đủ, khi bạn đang dùng thuốc tâm thần, hoặc khi có những trải nghiệm như dao động cảm xúc dữ dội, nghe hoặc thấy những điều người khác không thấy, hay giấc ngủ bị rối loạn nghiêm trọng. Nếu điều bạn chủ yếu cần là liệu pháp trò chuyện cho những khó khăn thường ngày, chuyên gia tâm lý hoặc nhà trị liệu tâm lý có thể phù hợp hơn.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra bác sĩ tâm thần có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.