Về thanh thiếu niên
Tuổi vị thành niên mang đến những thay đổi về bản sắc, các mối quan hệ và cảm xúc. Trị liệu mang lại một không gian bảo mật để trò chuyện về lo âu, tâm trạng sa sút, lòng tự trọng, các mối quan hệ hoặc áp lực học tập, với sự tham gia của gia đình khi phù hợp.
Chuyên gia giáo dục đặc biệt hỗ trợ trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn gặp khó khăn học tập như chứng khó đọc hay vấn đề về chú ý, hướng dẫn phương pháp học và định hướng học tập, phối hợp với gia đình và nhà trường.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Thay đổi tâm trạng, muốn có nhiều riêng tư hơn và va chạm với cha mẹ là một phần của tuổi dậy thì. Có lẽ đã đến lúc tìm trợ giúp khi một thiếu niên có vẻ buồn bã, lo âu hoặc cáu kỉnh kéo dài, xa lánh bạn bè, mất hứng thú với các hoạt động, có thay đổi lớn về giấc ngủ hoặc ăn uống, kết quả học tập sa sút, sử dụng rượu bia hoặc ma túy, tự làm hại bản thân, hoặc dành phần lớn thời gian cô lập trên mạng.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các phương pháp có bằng chứng tốt cho thanh thiếu niên bao gồm liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT), liệu pháp liên cá nhân cho trầm cảm, liệu pháp hành vi biện chứng (DBT) được điều chỉnh cho thanh thiếu niên khi có hành vi tự gây hại, và các liệu pháp dựa vào gia đình. Chuyên gia tâm lý trẻ em và thanh thiếu niên, chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu gia đình thường là người dẫn dắt; bác sĩ tâm thần nhi và vị thành niên có thể tham gia khi triệu chứng nặng hoặc đang cân nhắc dùng thuốc.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy xem xét nghiêm túc mọi lời nói về tự tử hoặc tự làm hại bản thân. Nếu một thiếu niên đã có kế hoạch, đã tự làm hại mình nghiêm trọng, đã dùng quá liều hoặc đang gặp nguy hiểm, hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp khi có dấu hiệu say hoặc ngộ độc nặng, bóc lột tình dục hoặc tống tiền trên mạng, và đừng để em ở một mình nếu có nguy cơ.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy giữ giao tiếp cởi mở bằng cách lắng nghe nhiều hơn giảng giải, và chọn những lúc thoải mái, như khi đi xe cùng nhau hay trong bữa ăn, để trò chuyện. Tôn trọng sự tự lập ngày càng lớn của con trong khi vẫn giữ những giới hạn rõ ràng, đã thống nhất. Khuyến khích nếp ngủ, vận động thể chất và thời gian rời xa màn hình. Thể hiện sự quan tâm đến bạn bè và hoạt động của con. Nếu con ngại tìm trợ giúp, hãy đưa ra các lựa chọn và để con cùng quyết định.
Công việc của chuyên gia giáo dục đặc biệt là gì?
Chuyên gia giáo dục đặc biệt, trong tiếng Tây Ban Nha gọi là psicopedagogo, giúp trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn học tập hiệu quả hơn. Hằng ngày, họ xác định cách một người học, đánh giá các khó khăn về đọc, viết, toán, khả năng sắp xếp hoặc kỹ năng học tập, và thiết kế các kế hoạch can thiệp thực tế. Họ làm việc trực tiếp với từng học sinh và phối hợp chặt chẽ với gia đình và nhà trường, điều chỉnh tài liệu và chiến lược cho phù hợp với từng người học.
Khi nào nên gặp chuyên gia giáo dục đặc biệt
Họ có thể giúp ích khi một học sinh rất chăm chỉ nhưng điểm số không phản ánh điều đó, gặp khó khăn trong đọc hoặc viết, khó sắp xếp hoặc lập kế hoạch, cần hỗ trợ sau một chẩn đoán như chứng khó đọc hay ADHD, hoặc đang chuyển cấp học. Nếu có vấn đề cảm xúc hoặc hành vi đáng kể, hoặc cần một chẩn đoán tâm lý chính thức, nên có sự tham gia của chuyên gia tâm lý giáo dục hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra chuyên gia giáo dục đặc biệt có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.