Về tự kỷ
Tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh với những khác biệt trong giao tiếp, tương tác xã hội và xử lý cảm giác. Các chuyên gia có thể thực hiện đánh giá và đưa ra hỗ trợ phù hợp với từng người và từng gia đình, tập trung vào sự an lành, tính tự chủ và môi trường xung quanh thay vì “sửa chữa” con người.
Chuyên gia tâm lý giáo dục là những nhà tâm lý làm việc về học tập, phát triển và sức khỏe tinh thần ở trường học: đánh giá khó khăn học tập, ADHD hoặc năng khiếu đặc biệt, kế hoạch hỗ trợ và tư vấn cho gia đình và giáo viên.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Tự kỷ là một sự khác biệt suốt đời trong cách một người giao tiếp, kết nối và tiếp nhận thế giới, không phải là một căn bệnh. Những dấu hiệu có thể khiến bạn cân nhắc đánh giá bao gồm khác biệt trong giao tiếp xã hội, như giao tiếp bằng mắt, trò chuyện hay hiểu các quy tắc ngầm; những sở thích mạnh mẽ, tập trung; nhu cầu theo nếp quen; và sự nhạy cảm giác quan với tiếng ồn, ánh sáng hoặc chất liệu. Ở bé gái và người lớn, những dấu hiệu này thường ít rõ ràng hơn.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Việc đánh giá thường do các nhóm chuyên biệt hoặc các chuyên gia như chuyên gia tâm lý lâm sàng, chuyên gia tâm lý thần kinh, bác sĩ tâm thần hoặc bác sĩ nhi khoa thực hiện. Hỗ trợ tập trung vào nhu cầu và điểm mạnh của từng người: âm ngữ trị liệu cho giao tiếp, hoạt động trị liệu cho các nhu cầu về giác quan và sinh hoạt hằng ngày, hỗ trợ giáo dục, và các chương trình thông qua cha mẹ. Chuyên gia tâm lý có thể giúp về lo âu, điều hòa cảm xúc và các tình huống xã hội, sử dụng những phương pháp được điều chỉnh cho người tự kỷ.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu một trẻ em hoặc người lớn tự kỷ có nguy cơ làm hại bản thân hoặc người khác, bị đi lạc, đột ngột mất đi các kỹ năng, ngừng ăn uống, hoặc bày tỏ ý nghĩ tự tử, điều có thể ít được nhận ra ở người tự kỷ. Trong mọi tình huống đe dọa tính mạng, hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương và giải thích nhu cầu của người đó để lực lượng ứng cứu có thể điều chỉnh cách tiếp cận.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Nếp sinh hoạt có thể dự đoán được, lịch trình bằng hình ảnh và việc báo trước các thay đổi có thể giảm căng thẳng. Hãy chú ý đến nhu cầu giác quan, như không gian yên tĩnh hoặc tai nghe, và tôn trọng nhu cầu cần thời gian hồi phục sau các hoạt động xã hội. Tìm hiểu về tự kỷ từ các nguồn đáng tin cậy, bao gồm tiếng nói của chính những người tự kỷ. Kết nối với các hội gia đình hoặc nhóm đồng đẳng, và thận trọng với những chương trình hứa hẹn chữa khỏi tự kỷ.
Công việc của chuyên gia tâm lý giáo dục là gì?
Chuyên gia tâm lý giáo dục hỗ trợ việc học, sự phát triển và sức khỏe tinh thần của trẻ em và thanh thiếu niên trong môi trường giáo dục. Hằng ngày, họ đánh giá các khó khăn về học tập, chú ý, hành vi và cảm xúc, quan sát học sinh trong lớp, viết báo cáo kèm khuyến nghị và làm việc với gia đình cũng như giáo viên để xây dựng kế hoạch hỗ trợ. Một số người còn hướng dẫn học sinh về thói quen học tập, việc chuyển cấp và lựa chọn nghề nghiệp, hoặc đào tạo cho đội ngũ nhà trường.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý giáo dục
Nên tham khảo ý kiến chuyên gia tâm lý giáo dục khi trẻ gặp khó khăn trong đọc, viết hoặc làm toán dù đã cố gắng, khó tập trung, có thay đổi hành vi ở trường, có thể có năng khiếu vượt trội, hoặc bị bắt nạt hay không muốn đến trường. Nếu ở nhà cũng có những vấn đề cảm xúc đáng kể, hoặc có khả năng mắc một rối loạn sức khỏe tâm thần, có thể cần thêm chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra chuyên gia tâm lý giáo dục có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.