Về đau buồn
Đau buồn sau mất mát là một quá trình tự nhiên không có mốc thời gian cố định. Sự hỗ trợ có thể giúp ích khi nỗi đau không vơi đi theo thời gian, khi mất mát xảy ra đột ngột hoặc gây sang chấn, hoặc khi việc tiếp tục cuộc sống hằng ngày trở nên rất khó khăn.
Chuyên gia tâm lý lâm sàng là những nhà tâm lý được đào tạo chuyên sâu về đánh giá, chẩn đoán và điều trị các vấn đề sức khỏe tâm thần, từ lo âu, trầm cảm đến các tình trạng phức tạp hơn. Ở một số quốc gia, đây là chuyên ngành y tế được quản lý; Therapy247 kiểm tra việc đăng ký hành nghề.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Nỗi đau buồn khi mất mát có thể mang theo buồn bã, nhớ thương, giận dữ, cảm giác tội lỗi, không tin nổi, mệt mỏi và thậm chí cả đau nhức cơ thể, và thường đến theo từng đợt. Không có mốc thời gian nào là đúng. Tìm kiếm hỗ trợ có thể giúp ích khi nỗi đau vẫn dữ dội như cũ trong thời gian dài, bạn không thể làm các việc hằng ngày, bạn cảm thấy cuộc sống đã mất hết ý nghĩa, bạn né tránh mọi thứ liên quan đến mất mát, hoặc cảm thấy mắc kẹt trong tội lỗi hay giận dữ.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Phần lớn mọi người không cần trị liệu để vượt qua đau buồn, nhưng sự hỗ trợ có thể giúp ích khi nỗi đau đặc biệt khó khăn. Các liệu pháp tập trung vào đau buồn, bao gồm các phương pháp nhận thức - hành vi được điều chỉnh cho đau buồn kéo dài, và các phương pháp hướng đến ý nghĩa hoặc trị liệu tự sự, có bằng chứng ngày càng nhiều. Chuyên gia tâm lý và nhà trị liệu tâm lý có kinh nghiệm về tang chế là những chuyên gia thường được tìm đến. Các nhóm hỗ trợ và trị liệu gia đình cũng có thể giúp ích, đặc biệt sau khi mất con hoặc một cái chết đột ngột.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Nếu nỗi đau mất mát dẫn đến ý nghĩ kết thúc cuộc sống, muốn đi theo người đã khuất, hoặc tự làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất. Hãy nhanh chóng tìm trợ giúp nếu bạn ngừng ăn uống, hoặc nếu rượu bia hay các chất khác đã trở thành cách đối phó chính của bạn.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy cho phép bản thân cảm nhận những gì đến, không gượng ép hay vội vàng. Giữ những thói quen cơ bản như ngủ và ăn uống, và đón nhận sự giúp đỡ thiết thực từ người khác. Nói về người đã khuất, chia sẻ kỷ niệm hoặc tạo những nghi thức nhỏ có thể giúp ích. Hãy lưu ý rằng ngày giỗ và những dịp đặc biệt có thể khó khăn hơn. Thông tin đáng tin cậy về đau buồn có thể giúp bạn yên tâm rằng những gì mình cảm thấy là điều thường gặp.
Công việc của chuyên gia tâm lý lâm sàng là gì?
Chuyên gia tâm lý lâm sàng đánh giá, chẩn đoán và điều trị các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em, người lớn hoặc người cao tuổi. Hằng ngày, họ thực hiện các cuộc phỏng vấn lâm sàng, sử dụng bảng hỏi và trắc nghiệm đã được chuẩn hóa, xác định điều gì đang duy trì vấn đề và áp dụng các liệu pháp dựa trên bằng chứng. Họ thường làm việc tại bệnh viện, các nhóm sức khỏe tâm thần cộng đồng hoặc phòng khám tư, và phối hợp với bác sĩ tâm thần, bác sĩ gia đình và dịch vụ xã hội.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý lâm sàng
Chuyên gia tâm lý lâm sàng là lựa chọn tốt cho những khó khăn từ trung bình đến nặng hoặc kéo dài: rối loạn lo âu, trầm cảm, các vấn đề ám ảnh cưỡng chế, sang chấn, rối loạn ăn uống, khó khăn về nhân cách, hoặc khi cần chẩn đoán hay báo cáo chính thức. Nếu có thể cần dùng thuốc hoặc có nguy cơ về an toàn, cũng nên có sự tham gia của bác sĩ tâm thần. Với huấn luyện (coaching) hoặc phát triển bản thân, các chuyên gia khác có thể phù hợp hơn.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra chuyên gia tâm lý lâm sàng có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.