Về sang chấn tâm lý
Sau một trải nghiệm sang chấn, việc có những ký ức xâm nhập, ác mộng, cảnh giác quá mức hoặc né tránh những gì gợi nhớ là điều thường gặp. Khi các biểu hiện này kéo dài, các liệu pháp tập trung vào sang chấn như EMDR hoặc CBT tập trung vào sang chấn có thể giúp ích. Hãy tìm một chuyên gia được đào tạo chuyên sâu về sang chấn tâm lý.
Chuyên gia tâm lý tội phạm áp dụng tâm lý học vào các vấn đề pháp lý: báo cáo giám định cho tòa án, quyền nuôi con và các vụ việc gia đình, đánh giá thiệt hại hoặc độ tin cậy, và hỗ trợ nạn nhân. Hãy hỏi về kinh nghiệm làm giám định viên của họ tại quốc gia bạn.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Sau một sự kiện đáng sợ hoặc quá sức chịu đựng, cảm thấy bàng hoàng một thời gian là điều bình thường. Bạn nên tìm trợ giúp khi, nhiều tuần sau đó, bạn vẫn có những ký ức xâm nhập hoặc ác mộng, luôn trong trạng thái cảnh giác, dễ giật mình, tránh mọi thứ gợi nhắc chuyện đã xảy ra, cảm thấy tê liệt cảm xúc hoặc tách rời, hoặc nhận thấy điều đó ảnh hưởng đến giấc ngủ, các mối quan hệ hay công việc. Sang chấn tâm lý cũng có thể bắt nguồn từ những trải nghiệm lặp đi lặp lại thời thơ ấu.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các liệu pháp tập trung vào sang chấn có bằng chứng vững chắc, đặc biệt là liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT), liệu pháp xử lý nhận thức, liệu pháp tiếp xúc kéo dài và EMDR. Chuyên gia tâm lý, chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu tâm lý được đào tạo chuyên sâu về sang chấn là những chuyên gia chính. Với sang chấn phức tạp, trị liệu thường bắt đầu bằng việc xây dựng cảm giác an toàn và khả năng điều hòa cảm xúc. Bác sĩ tâm thần có thể đánh giá xem thuốc có giúp ích cho các triệu chứng như rối loạn giấc ngủ hoặc lo âu nặng hay không.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Nếu bạn đang gặp nguy hiểm, hoặc người đã làm hại bạn vẫn là mối đe dọa, hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu bạn có ý nghĩ kết thúc cuộc sống hoặc tự làm hại bản thân, hoặc nếu bạn cảm thấy hoàn toàn mất kết nối với thực tại. Sau khi bị tấn công thể chất hoặc tình dục, việc chăm sóc y tế là quan trọng ngay cả khi không có thương tích nhìn thấy được.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy kiên nhẫn với bản thân: phản ứng của bạn là sự đáp lại trước một điều bất thường. Cố gắng giữ những thói quen đơn giản, giấc ngủ và bữa ăn, và dành thời gian bên những người khiến bạn cảm thấy an toàn. Các kỹ thuật neo giữ (grounding), như chú ý đến những gì bạn nhìn thấy và nghe thấy xung quanh, có thể giúp ích khi ký ức ùa về. Tránh dùng rượu bia hoặc ma túy để làm tê liệt cảm xúc, và tự quyết định khi nào, với ai bạn chia sẻ câu chuyện của mình.
Công việc của chuyên gia tâm lý tội phạm là gì?
Chuyên gia tâm lý tội phạm áp dụng tâm lý học vào các vấn đề pháp lý. Hằng ngày, họ thực hiện các đánh giá chuyên môn và viết báo cáo cho tòa án, luật sư hoặc cá nhân: ví dụ về quyền nuôi con, tác động tâm lý của một sự việc, năng lực hành vi, các vấn đề về độ tin cậy của lời khai hoặc nguy cơ. Một số người còn làm việc trong trại giam, dịch vụ hỗ trợ nạn nhân hoặc chương trình phục hồi. Họ có thể được yêu cầu giải thích kết luận của mình tại phiên tòa.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý tội phạm
Bạn có thể cần chuyên gia tâm lý tội phạm khi một thủ tục pháp lý đòi hỏi đánh giá tâm lý độc lập: tranh chấp quyền nuôi con hoặc quyền thăm nom, yêu cầu bồi thường tổn hại tâm lý sau tai nạn hoặc bị tấn công, các vụ quấy rối nơi làm việc, hoặc các câu hỏi về năng lực của một người. Nếu điều bạn cần là hỗ trợ cảm xúc trong quá trình tố tụng, nhà trị liệu sẽ phù hợp hơn, vì đánh giá pháp y mang tính thẩm định chứ không mang tính trị liệu.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra chuyên gia tâm lý tội phạm có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.