Về sang chấn tâm lý
Sau một trải nghiệm sang chấn, việc có những ký ức xâm nhập, ác mộng, cảnh giác quá mức hoặc né tránh những gì gợi nhớ là điều thường gặp. Khi các biểu hiện này kéo dài, các liệu pháp tập trung vào sang chấn như EMDR hoặc CBT tập trung vào sang chấn có thể giúp ích. Hãy tìm một chuyên gia được đào tạo chuyên sâu về sang chấn tâm lý.
Chuyên gia tâm lý đánh giá và điều trị các khó khăn về cảm xúc, hành vi và mối quan hệ thông qua trị liệu tâm lý. Họ không kê đơn thuốc. Ở nhiều quốc gia, hành nghề lâm sàng đòi hỏi bằng cấp chuyên ngành và đăng ký với cơ quan cấp phép, điều mà Therapy247 kiểm tra.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Sau một sự kiện đáng sợ hoặc quá sức chịu đựng, cảm thấy bàng hoàng một thời gian là điều bình thường. Bạn nên tìm trợ giúp khi, nhiều tuần sau đó, bạn vẫn có những ký ức xâm nhập hoặc ác mộng, luôn trong trạng thái cảnh giác, dễ giật mình, tránh mọi thứ gợi nhắc chuyện đã xảy ra, cảm thấy tê liệt cảm xúc hoặc tách rời, hoặc nhận thấy điều đó ảnh hưởng đến giấc ngủ, các mối quan hệ hay công việc. Sang chấn tâm lý cũng có thể bắt nguồn từ những trải nghiệm lặp đi lặp lại thời thơ ấu.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các liệu pháp tập trung vào sang chấn có bằng chứng vững chắc, đặc biệt là liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT), liệu pháp xử lý nhận thức, liệu pháp tiếp xúc kéo dài và EMDR. Chuyên gia tâm lý, chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu tâm lý được đào tạo chuyên sâu về sang chấn là những chuyên gia chính. Với sang chấn phức tạp, trị liệu thường bắt đầu bằng việc xây dựng cảm giác an toàn và khả năng điều hòa cảm xúc. Bác sĩ tâm thần có thể đánh giá xem thuốc có giúp ích cho các triệu chứng như rối loạn giấc ngủ hoặc lo âu nặng hay không.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Nếu bạn đang gặp nguy hiểm, hoặc người đã làm hại bạn vẫn là mối đe dọa, hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu bạn có ý nghĩ kết thúc cuộc sống hoặc tự làm hại bản thân, hoặc nếu bạn cảm thấy hoàn toàn mất kết nối với thực tại. Sau khi bị tấn công thể chất hoặc tình dục, việc chăm sóc y tế là quan trọng ngay cả khi không có thương tích nhìn thấy được.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy kiên nhẫn với bản thân: phản ứng của bạn là sự đáp lại trước một điều bất thường. Cố gắng giữ những thói quen đơn giản, giấc ngủ và bữa ăn, và dành thời gian bên những người khiến bạn cảm thấy an toàn. Các kỹ thuật neo giữ (grounding), như chú ý đến những gì bạn nhìn thấy và nghe thấy xung quanh, có thể giúp ích khi ký ức ùa về. Tránh dùng rượu bia hoặc ma túy để làm tê liệt cảm xúc, và tự quyết định khi nào, với ai bạn chia sẻ câu chuyện của mình.
Công việc của chuyên gia tâm lý là gì?
Chuyên gia tâm lý dành phần lớn thời gian làm việc để trò chuyện với mọi người về những điều khiến họ lo lắng và giúp họ thay đổi. Công việc này bao gồm đánh giá khó khăn, cùng thống nhất mục tiêu và sử dụng các kỹ thuật tâm lý có cấu trúc trong các buổi làm việc với người lớn, thanh thiếu niên, trẻ em, các cặp đôi hoặc gia đình. Giữa các buổi, họ chuẩn bị tài liệu, ghi chép và đôi khi phối hợp với bác sĩ, nhà trường hoặc các chuyên gia khác, luôn với sự đồng ý của bạn.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý
Bạn nên gặp chuyên gia tâm lý khi lo âu, tâm trạng buồn bã, căng thẳng, các vấn đề trong mối quan hệ, một mất mát hay một thay đổi khó khăn bắt đầu ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc các mối quan hệ của bạn, hoặc đơn giản là khi bạn muốn hiểu rõ bản thân hơn. Nếu triệu chứng rất nặng, bạn có thể cần dùng thuốc, hoặc có dấu hiệu của nguyên nhân bệnh lý, thì cũng nên có sự tham gia của bác sĩ tâm thần hoặc bác sĩ của bạn.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra chuyên gia tâm lý có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.