Về nghiện
Nghiện chất hoặc nghiện hành vi như cờ bạc, trò chơi điện tử hay internet bao gồm việc mất kiểm soát và tiếp tục dù gây hại. Điều trị thường kết hợp trị liệu tâm lý, phòng ngừa tái nghiện và, trong một số trường hợp, chăm sóc y tế. Các chuyên gia có kinh nghiệm về nghiện có thể phối hợp với các dịch vụ chuyên biệt.
Nhà trị liệu gia đình làm việc với cả gia đình hoặc nhiều thành viên để cải thiện giao tiếp, giải quyết mâu thuẫn và vượt qua những thay đổi như ly thân, mất mát hay khó khăn của con cái. Họ chú trọng vào các mối quan hệ thay vì chỉ một người.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Tình trạng nghiện có thể đang hình thành khi bạn khó kiểm soát lượng hoặc tần suất sử dụng một chất hay thực hiện một hành vi như cờ bạc, chơi game, mua sắm hoặc dùng mạng; khi bạn vẫn tiếp tục dù gặp vấn đề về sức khỏe, tiền bạc, công việc hoặc các mối quan hệ; khi bạn cần nhiều hơn để có được cảm giác như cũ; hoặc khi bạn thấy bồn chồn hay khó chịu trong người lúc ngừng lại.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các phương pháp hiệu quả bao gồm liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT), phỏng vấn tạo động lực, chương trình phòng ngừa tái nghiện, quản lý dự phòng (contingency management) và, với người trẻ, liệu pháp dựa vào gia đình. Chuyên gia tâm lý và chuyên gia tâm lý lâm sàng có kinh nghiệm về nghiện, bác sĩ tâm thần và các dịch vụ chuyên về nghiện thường phối hợp với nhau. Với một số chất, cần điều trị dưới sự giám sát y khoa. Các nhóm tương trợ có thể bổ sung cho chăm sóc chuyên môn với nhiều người.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương khi nghi ngờ quá liều, mất ý thức, khó thở, co giật, đau ngực hoặc lú lẫn. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu có ý nghĩ tự tử hoặc làm hại người khác. Ngừng đột ngột một số chất sau thời gian sử dụng nhiều có thể nguy hiểm, vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ trước khi cai.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy thành thật với bản thân về tần suất và lý do bạn sử dụng, và chú ý đến những tình huống, cảm xúc và con người khiến bạn muốn dùng. Hãy kể với người bạn tin tưởng và cân nhắc loại bỏ những cách tiếp cận dễ dàng, như chặn ứng dụng cá cược hoặc hạn chế tiền mặt. Lấp đầy thời gian bằng những hoạt động không liên quan đến chất hay hành vi đó. Tái phạm có thể xảy ra; đó là tín hiệu để tìm kiếm hỗ trợ, không phải là thất bại.
Công việc của nhà trị liệu gia đình là gì?
Nhà trị liệu gia đình làm việc với gia đình như một hệ thống, gặp nhiều thành viên cùng lúc hoặc theo những nhóm khác nhau. Hằng ngày, họ giúp các gia đình cải thiện giao tiếp, xử lý xung đột, thích nghi với những thay đổi như ly thân, bệnh tật, di cư hay sự ra đời của một đứa trẻ, và hỗ trợ thành viên đang gặp khó khăn. Họ xem xét vai trò, quy tắc và khuôn mẫu trong các mối quan hệ thay vì đổ lỗi cho một người.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu gia đình
Trị liệu gia đình là hợp lý khi căng thẳng trong nhà diễn ra liên tục, khi khó khăn của một trẻ hoặc thanh thiếu niên ảnh hưởng đến tất cả mọi người, sau khi ly hôn hoặc chuyển sang gia đình tái hôn, trong lúc có mất mát hay bệnh nặng, hoặc khi giao tiếp giữa các thế hệ bị đổ vỡ. Nếu một người mắc rối loạn sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, trị liệu gia đình có thể bổ sung chứ không thay thế điều trị cá nhân. Những vấn đề chỉ liên quan đến hai vợ chồng có thể phù hợp hơn với trị liệu cặp đôi.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu gia đình có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.