Về ám ảnh sợ hãi
Ám ảnh sợ hãi là nỗi sợ mãnh liệt, dai dẳng đối với một đối tượng hoặc tình huống cụ thể (đi máy bay, động vật, độ cao, máu…) dẫn đến né tránh. Liệu pháp phơi nhiễm từ từ rất hiệu quả và thường chỉ cần một số buổi giới hạn.
Nhà trị liệu tâm lý là những chuyên gia được đào tạo về một hoặc nhiều mô hình trị liệu tâm lý (tâm động học, hệ thống, nhân văn, nhận thức - hành vi…). Chức danh được bảo hộ và các yêu cầu khác nhau tùy theo quốc gia; hồ sơ hiển thị quá trình đào tạo và đăng ký của từng chuyên gia.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Sợ hãi là bình thường trong những tình huống nguy hiểm. Ám ảnh sợ hãi là nỗi sợ dữ dội, dai dẳng đối với một điều cụ thể, như đi máy bay, độ cao, động vật, kim tiêm, máu hoặc không gian kín, không tương xứng với nguy cơ thực tế. Nó trở thành vấn đề khi bạn tìm mọi cách để né tránh, hoảng loạn khi phải đối mặt, hoặc khi việc né tránh hạn chế công việc, việc đi lại, chăm sóc sức khỏe hay các mối quan hệ của bạn.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Ám ảnh sợ hãi đặc hiệu đáp ứng rất tốt với liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) có tiếp xúc dần dần, trong đó bạn đối mặt với tình huống đáng sợ từng bước một với sự hỗ trợ. Việc tiếp xúc có thể thực hiện trong đời thực, qua tưởng tượng hoặc, trong một số trường hợp, bằng thực tế ảo. Một số dạng ám ảnh có thể cải thiện với đợt điều trị chuyên sâu tương đối ngắn. Chuyên gia tâm lý và chuyên gia tâm lý lâm sàng thường là người dẫn dắt quá trình này.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Ám ảnh sợ hãi hiếm khi là tình huống cấp cứu, nhưng nỗi sợ kim tiêm, bác sĩ hay bệnh viện không nên ngăn bạn nhận được sự chăm sóc cần thiết; hãy cho nhân viên y tế biết để họ có thể hỗ trợ. Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương nếu nỗi sợ khiến bạn không thể tìm đến điều trị khẩn cấp, hoặc nếu cơn hoảng loạn dữ dội đi kèm đau ngực hay những triệu chứng chưa từng gặp. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu có bất kỳ ý nghĩ tự làm hại bản thân nào.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Né tránh khiến nỗi sợ tồn tại, vì vậy những bước nhỏ, có kế hoạch hướng tới điều bạn sợ có thể giúp ích, chẳng hạn như xem hình ảnh trước khi tiếp cận thực tế. Tập thở chậm để kiểm soát các triệu chứng cơ thể. Tìm hiểu những thông tin đáng tin cậy về nguy cơ thực tế. Nhờ một người ủng hộ bạn đi cùng, và ghi nhận từng bước tiến. Nếu nỗi sợ quá mạnh, tốt hơn hết là thực hiện việc này cùng một chuyên gia.
Công việc của nhà trị liệu tâm lý là gì?
Nhà trị liệu tâm lý giúp mọi người hiểu và thay đổi các khuôn mẫu cảm xúc, quan hệ và hành vi thông qua một mối quan hệ trị liệu có cấu trúc. Công việc của họ được định hình bởi một hoặc nhiều mô hình, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức - hành vi, tâm động học, hệ thống, nhân văn hoặc tích hợp. Họ làm việc với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm, thường theo các buổi định kỳ, và dành thời gian ngoài buổi để ghi chép, chuẩn bị và tham gia giám sát chuyên môn cho chính mình.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu tâm lý
Tâm lý trị liệu phù hợp với những người muốn làm việc sâu với những khó khăn lặp lại: lo âu, tâm trạng buồn bã, khuôn mẫu trong các mối quan hệ, lòng tự trọng, ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ hoặc những bước chuyển lớn trong cuộc đời. Nó cũng có thể giúp ích khi bạn cảm thấy bế tắc mà không có chẩn đoán rõ ràng. Nếu bạn cần chẩn đoán chính thức, một đánh giá tâm lý cụ thể hoặc dùng thuốc, có thể cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu tâm lý có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.