Về cai thuốc lá
Cai thuốc lá sẽ dễ dàng hơn khi có sự hỗ trợ. Các chương trình tâm lý tác động vào thói quen, yếu tố kích hoạt và cơn thèm thuốc, và có thể kết hợp với điều trị y tế. Lên kế hoạch ngày cai và chuẩn bị cho những thời điểm khó khăn giúp tăng khả năng thành công.
Nhà trị liệu tâm lý là những chuyên gia được đào tạo về một hoặc nhiều mô hình trị liệu tâm lý (tâm động học, hệ thống, nhân văn, nhận thức - hành vi…). Chức danh được bảo hộ và các yêu cầu khác nhau tùy theo quốc gia; hồ sơ hiển thị quá trình đào tạo và đăng ký của từng chuyên gia.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Nhiều người hút thuốc muốn bỏ nhưng thấy khó khăn. Dấu hiệu cho thấy nicotine đang chi phối mạnh gồm hút thuốc ngay sau khi thức dậy, cảm thấy cáu kỉnh, bồn chồn hoặc không thể tập trung nếu không hút, thất bại dù đã thử nhiều lần, và vẫn hút ngay cả khi đang ốm. Hỗ trợ chuyên môn đặc biệt hợp lý nếu bạn từng tự cai mà không thành, hút thuốc để đối phó với căng thẳng hoặc tâm trạng buồn bã, hoặc đang có vấn đề sức khỏe.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Kết hợp hỗ trợ hành vi với điều trị y khoa giúp tăng khả năng cai thành công so với tự cai một mình. Chuyên gia tâm lý sử dụng các kỹ thuật nhận thức - hành vi, phỏng vấn tạo động lực và phòng ngừa tái nghiện để làm việc với thói quen, yếu tố kích thích và cơn thèm thuốc, theo hình thức cá nhân hoặc nhóm. Bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn liệu liệu pháp thay thế nicotine hoặc thuốc khác có phù hợp với bạn hay không. Nhiều cơ sở y tế có chương trình cai thuốc lá.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Cai thuốc lá thường không phải là tình huống cấp cứu, nhưng hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương nếu bị đau ngực, khó thở nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu đột quỵ, như yếu người đột ngột hay khó nói. Nếu việc cai thuốc khiến tâm trạng sa sút mạnh hoặc xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy tìm trợ giúp khẩn cấp. Người có rối loạn sức khỏe tâm thần nên có sự tham gia của bác sĩ khi cai thuốc, vì một số phương pháp điều trị có thể cần điều chỉnh.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy chọn một ngày bắt đầu cai và chuẩn bị: bỏ thuốc lá, bật lửa và gạt tàn, xác định những yếu tố kích thích và lên kế hoạch việc sẽ làm thay thế. Cơn thèm thuốc thường qua đi trong vài phút, vì vậy đánh lạc hướng, uống nước, đi bộ một chút hoặc thở chậm có thể giúp ích. Hãy cho những người xung quanh biết để họ hỗ trợ, và tránh rượu bia trong giai đoạn đầu. Lỡ hút lại một lần không phải là dấu chấm hết; hãy rút kinh nghiệm và tiếp tục.
Công việc của nhà trị liệu tâm lý là gì?
Nhà trị liệu tâm lý giúp mọi người hiểu và thay đổi các khuôn mẫu cảm xúc, quan hệ và hành vi thông qua một mối quan hệ trị liệu có cấu trúc. Công việc của họ được định hình bởi một hoặc nhiều mô hình, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức - hành vi, tâm động học, hệ thống, nhân văn hoặc tích hợp. Họ làm việc với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm, thường theo các buổi định kỳ, và dành thời gian ngoài buổi để ghi chép, chuẩn bị và tham gia giám sát chuyên môn cho chính mình.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu tâm lý
Tâm lý trị liệu phù hợp với những người muốn làm việc sâu với những khó khăn lặp lại: lo âu, tâm trạng buồn bã, khuôn mẫu trong các mối quan hệ, lòng tự trọng, ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ hoặc những bước chuyển lớn trong cuộc đời. Nó cũng có thể giúp ích khi bạn cảm thấy bế tắc mà không có chẩn đoán rõ ràng. Nếu bạn cần chẩn đoán chính thức, một đánh giá tâm lý cụ thể hoặc dùng thuốc, có thể cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu tâm lý có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.