Về lo âu
Lo âu trở thành vấn đề khi sự lo lắng, căng thẳng hoặc hoảng sợ xảy ra thường xuyên, khó kiểm soát và bắt đầu hạn chế cuộc sống hằng ngày. Trị liệu tâm lý, đặc biệt là các phương pháp nhận thức - hành vi, có bằng chứng vững chắc đối với các rối loạn lo âu. Buổi đầu tiên thường tìm hiểu điều gì gây ra lo âu, lo âu biểu hiện như thế nào trong cơ thể và suy nghĩ, và bạn muốn hướng tới những mục tiêu nào.
Nhà trị liệu tâm lý là những chuyên gia được đào tạo về một hoặc nhiều mô hình trị liệu tâm lý (tâm động học, hệ thống, nhân văn, nhận thức - hành vi…). Chức danh được bảo hộ và các yêu cầu khác nhau tùy theo quốc gia; hồ sơ hiển thị quá trình đào tạo và đăng ký của từng chuyên gia.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Một chút lo âu là bình thường trước kỳ thi hoặc một cuộc nói chuyện khó khăn. Bạn nên để ý khi nỗi lo cứ kéo dài và khó dứt ra, khi bạn tránh né những nơi hoặc tình huống nhất định vì nó, hoặc khi thường xuyên có các triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, tức ngực, chóng mặt, khó chịu ở bụng hay mất ngủ. Những đợt sợ hãi dữ dội xảy ra đột ngột, gọi là cơn hoảng loạn, cũng là một dấu hiệu thường gặp.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) có bằng chứng mạnh nhất cho phần lớn các vấn đề lo âu, thường bao gồm tiếp xúc dần dần với những tình huống gây sợ hãi. Liệu pháp chấp nhận và cam kết (ACT) và các phương pháp dựa trên chánh niệm cũng có thể giúp ích. Chuyên gia tâm lý, chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu tâm lý thường là người dẫn dắt điều trị. Bác sĩ tâm thần hoặc bác sĩ gia đình có thể đánh giá xem thuốc có hữu ích khi dùng kèm trị liệu hay không, đặc biệt khi lo âu nặng hoặc kéo dài.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy nhanh chóng tìm trợ giúp y tế nếu bạn bị đau ngực, khó thở hoặc có những triệu chứng chưa từng gặp trước đây, vì cần kiểm tra để loại trừ nguyên nhân thực thể. Nếu lo âu đi kèm ý nghĩ muốn kết thúc cuộc sống hoặc tự làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất. Bạn không cần phải chờ đến lịch hẹn.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Trong lúc tìm kiếm hỗ trợ, hãy cố gắng giữ giờ ngủ và giờ ăn đều đặn, vận động cơ thể hầu hết các ngày, và giảm caffeine cũng như rượu bia, vốn có thể làm lo âu nặng hơn. Thở chậm có thể giúp ích khi lo âu lên đến đỉnh điểm. Né tránh những tình huống đáng sợ mang lại cảm giác nhẹ nhõm trước mắt nhưng thường khiến lo âu tăng lên, vì vậy những bước nhỏ, từ từ sẽ tốt hơn. Hãy trò chuyện với người bạn tin tưởng và dựa vào các nguồn thông tin sức khỏe đáng tin cậy.
Công việc của nhà trị liệu tâm lý là gì?
Nhà trị liệu tâm lý giúp mọi người hiểu và thay đổi các khuôn mẫu cảm xúc, quan hệ và hành vi thông qua một mối quan hệ trị liệu có cấu trúc. Công việc của họ được định hình bởi một hoặc nhiều mô hình, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức - hành vi, tâm động học, hệ thống, nhân văn hoặc tích hợp. Họ làm việc với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm, thường theo các buổi định kỳ, và dành thời gian ngoài buổi để ghi chép, chuẩn bị và tham gia giám sát chuyên môn cho chính mình.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu tâm lý
Tâm lý trị liệu phù hợp với những người muốn làm việc sâu với những khó khăn lặp lại: lo âu, tâm trạng buồn bã, khuôn mẫu trong các mối quan hệ, lòng tự trọng, ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ hoặc những bước chuyển lớn trong cuộc đời. Nó cũng có thể giúp ích khi bạn cảm thấy bế tắc mà không có chẩn đoán rõ ràng. Nếu bạn cần chẩn đoán chính thức, một đánh giá tâm lý cụ thể hoặc dùng thuốc, có thể cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu tâm lý có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.