Về mất ngủ
Mất ngủ mạn tính là khó đi vào giấc ngủ hoặc khó duy trì giấc ngủ vài đêm mỗi tuần trong nhiều tháng. Liệu pháp nhận thức - hành vi cho chứng mất ngủ (CBT-I) là phương pháp điều trị đầu tay được khuyến nghị, tác động vào thói quen, lịch sinh hoạt và những suy nghĩ khiến tình trạng mất ngủ kéo dài.
Nhà trị liệu tâm lý là những chuyên gia được đào tạo về một hoặc nhiều mô hình trị liệu tâm lý (tâm động học, hệ thống, nhân văn, nhận thức - hành vi…). Chức danh được bảo hộ và các yêu cầu khác nhau tùy theo quốc gia; hồ sơ hiển thị quá trình đào tạo và đăng ký của từng chuyên gia.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Ai cũng có lúc ngủ không ngon, nhất là khi căng thẳng. Mất ngủ có thể cần được quan tâm khi bạn thường xuyên khó đi vào giấc ngủ, hay thức giấc hoặc dậy quá sớm rồi không ngủ lại được, hoặc thức dậy không thấy tỉnh táo, kéo dài trong vài tuần, và điều đó ảnh hưởng đến tâm trạng, khả năng tập trung, năng lượng hay sự an toàn của bạn vào ban ngày. Chính nỗi lo về giấc ngủ thường trở thành một phần của vấn đề.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Liệu pháp nhận thức - hành vi cho mất ngủ (CBT-I) được khuyến nghị là phương pháp điều trị đầu tay cho mất ngủ mạn tính. Phương pháp này bao gồm sắp xếp lịch ngủ, kiểm soát kích thích, điều chỉnh những niềm tin không có ích về giấc ngủ và các kỹ thuật thư giãn. Chuyên gia tâm lý và chuyên gia tâm lý lâm sàng được đào tạo về CBT-I thường thực hiện, theo hình thức cá nhân, nhóm hoặc qua các chương trình kỹ thuật số có hướng dẫn. Bác sĩ nên loại trừ các nguyên nhân thực thể và các rối loạn giấc ngủ khác.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy nhanh chóng đi khám nếu bạn ngừng thở hoặc thở hổn hển khi ngủ, ngủ gật khi đang lái xe hoặc trong tình huống nguy hiểm, hoặc trải qua nhiều đêm gần như không ngủ kèm theo năng lượng bất thường, suy nghĩ dồn dập hoặc lú lẫn. Nếu thiếu ngủ đi kèm cảm giác tuyệt vọng hoặc ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy dậy vào cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần, và chỉ lên giường khi cảm thấy buồn ngủ. Nếu nằm một lúc mà không ngủ được, hãy dậy và làm việc gì đó nhẹ nhàng dưới ánh sáng dịu cho đến khi thấy buồn ngủ. Hạn chế caffeine sau buổi trưa, cũng như rượu bia và bữa ăn nặng vào buổi tối. Giảm dùng màn hình trước khi ngủ và đón ánh sáng tự nhiên cũng như vận động vào ban ngày.
Công việc của nhà trị liệu tâm lý là gì?
Nhà trị liệu tâm lý giúp mọi người hiểu và thay đổi các khuôn mẫu cảm xúc, quan hệ và hành vi thông qua một mối quan hệ trị liệu có cấu trúc. Công việc của họ được định hình bởi một hoặc nhiều mô hình, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức - hành vi, tâm động học, hệ thống, nhân văn hoặc tích hợp. Họ làm việc với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm, thường theo các buổi định kỳ, và dành thời gian ngoài buổi để ghi chép, chuẩn bị và tham gia giám sát chuyên môn cho chính mình.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu tâm lý
Tâm lý trị liệu phù hợp với những người muốn làm việc sâu với những khó khăn lặp lại: lo âu, tâm trạng buồn bã, khuôn mẫu trong các mối quan hệ, lòng tự trọng, ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ hoặc những bước chuyển lớn trong cuộc đời. Nó cũng có thể giúp ích khi bạn cảm thấy bế tắc mà không có chẩn đoán rõ ràng. Nếu bạn cần chẩn đoán chính thức, một đánh giá tâm lý cụ thể hoặc dùng thuốc, có thể cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu tâm lý có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.