Về rối loạn ăn uống
Các rối loạn ăn uống như chán ăn, ăn vô độ hoặc ăn uống mất kiểm soát là nghiêm trọng nhưng có thể điều trị được. Việc chăm sóc thường mang tính đa ngành: trị liệu tâm lý, theo dõi y tế và hỗ trợ dinh dưỡng. Nếu sụt cân đáng kể hoặc có triệu chứng thể chất, hãy đi khám ngay.
Nhà trị liệu tâm lý là những chuyên gia được đào tạo về một hoặc nhiều mô hình trị liệu tâm lý (tâm động học, hệ thống, nhân văn, nhận thức - hành vi…). Chức danh được bảo hộ và các yêu cầu khác nhau tùy theo quốc gia; hồ sơ hiển thị quá trình đào tạo và đăng ký của từng chuyên gia.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Mối bận tâm về ăn uống hoặc cân nặng trở nên đáng lo khi nó chiếm nhiều suy nghĩ và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày: ăn kiêng khắt khe hoặc bỏ bữa, những đợt ăn rất nhiều mà mất kiểm soát, nôn ói hoặc dùng thuốc nhuận tràng hay tập luyện quá mức để bù trừ, cân nặng thay đổi nhanh, tránh ăn trước mặt người khác, hoặc sợ tăng cân một cách dữ dội. Rối loạn ăn uống có thể xảy ra với người ở mọi vóc dáng, giới tính và độ tuổi.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Rối loạn ăn uống được điều trị tốt nhất bởi một nhóm kết hợp chăm sóc tâm lý, y khoa và dinh dưỡng. Các phương pháp có bằng chứng tốt bao gồm liệu pháp nhận thức - hành vi nâng cao (CBT-E), điều trị dựa vào gia đình cho trẻ em và thanh thiếu niên, và quản lý lâm sàng hỗ trợ chuyên sâu. Chuyên gia tâm lý lâm sàng, bác sĩ tâm thần, bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng có kinh nghiệm về rối loạn ăn uống thường phối hợp với nhau. Được giúp đỡ sớm thường giúp quá trình hồi phục dễ dàng hơn.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Rối loạn ăn uống có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ thể. Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất nếu bị ngất, đau ngực, nhịp tim rất chậm hoặc không đều, yếu nhiều, lú lẫn, nôn ra máu, hoặc nếu ai đó hoàn toàn không thể ăn uống. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp khi có ý nghĩ tự tử. Khám sức khỏe định kỳ là rất quan trọng trong quá trình điều trị.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy cố gắng ăn các bữa đều đặn và tránh nhịn đói trong thời gian dài, ngay cả khi điều đó khó khăn. Giảm tiếp xúc với nội dung cổ xúy ăn kiêng hoặc so sánh cơ thể, và tránh cân thường xuyên. Hãy kể với người bạn tin tưởng. Nếu bạn đang hỗ trợ ai đó, hãy bày tỏ sự quan tâm một cách bình tĩnh, tập trung vào cảm xúc thay vì đồ ăn hay cân nặng, và khuyến khích họ tìm sự giúp đỡ chuyên môn.
Công việc của nhà trị liệu tâm lý là gì?
Nhà trị liệu tâm lý giúp mọi người hiểu và thay đổi các khuôn mẫu cảm xúc, quan hệ và hành vi thông qua một mối quan hệ trị liệu có cấu trúc. Công việc của họ được định hình bởi một hoặc nhiều mô hình, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức - hành vi, tâm động học, hệ thống, nhân văn hoặc tích hợp. Họ làm việc với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm, thường theo các buổi định kỳ, và dành thời gian ngoài buổi để ghi chép, chuẩn bị và tham gia giám sát chuyên môn cho chính mình.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu tâm lý
Tâm lý trị liệu phù hợp với những người muốn làm việc sâu với những khó khăn lặp lại: lo âu, tâm trạng buồn bã, khuôn mẫu trong các mối quan hệ, lòng tự trọng, ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ hoặc những bước chuyển lớn trong cuộc đời. Nó cũng có thể giúp ích khi bạn cảm thấy bế tắc mà không có chẩn đoán rõ ràng. Nếu bạn cần chẩn đoán chính thức, một đánh giá tâm lý cụ thể hoặc dùng thuốc, có thể cần có sự tham gia của chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu tâm lý có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.