Về ADHD
ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) ảnh hưởng đến sự chú ý, tính bốc đồng và mức độ hoạt động ở trẻ em và người lớn. Chẩn đoán cần một đánh giá toàn diện, thường do bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý thần kinh hoặc chuyên gia tâm lý chuyên sâu thực hiện. Điều trị có thể bao gồm giáo dục tâm lý, chiến lược hành vi, hỗ trợ tại trường học hoặc nơi làm việc và, nếu phù hợp, dùng thuốc.
Nhà trị liệu là cách gọi thông thường cho người chuyên môn cung cấp liệu pháp trò chuyện: tùy từng quốc gia, đó có thể là nhà tâm lý học, nhà trị liệu tâm lý, chuyên viên tư vấn có giấy phép, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình hoặc nhân viên công tác xã hội lâm sàng. Hồ sơ hiển thị chức danh thực tế, quá trình đào tạo và thông tin đăng ký của từng nhà trị liệu.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Ai cũng có lúc bị phân tâm. ADHD có thể cần được đánh giá khi những khó khăn về chú ý, sắp xếp, tính bốc đồng hoặc bồn chồn đã xuất hiện từ nhỏ, xảy ra ở nhiều môi trường như trường học, nơi làm việc và ở nhà, và gây ra vấn đề thực sự: việc dở dang, thường xuyên làm mất đồ, quên lịch hẹn, hành động không suy nghĩ, hoặc luôn cảm thấy bứt rứt. Ở người lớn, ADHD thường không được nhận ra trong nhiều năm.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Chẩn đoán đòi hỏi một đánh giá cẩn thận bởi chuyên gia có chuyên môn, chẳng hạn như bác sĩ tâm thần, chuyên gia tâm lý lâm sàng, chuyên gia tâm lý thần kinh hoặc bác sĩ nhi khoa, tùy theo độ tuổi và quốc gia. Điều trị có thể kết hợp giáo dục tâm lý, liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) cho kỹ năng sắp xếp và điều hòa cảm xúc, huấn luyện cha mẹ đối với trẻ em, điều chỉnh ở trường học, và thuốc do bác sĩ kê đơn và theo dõi khi phù hợp. Chuyên gia tâm lý giáo dục và chuyên gia giáo dục đặc biệt hỗ trợ việc học.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Bản thân ADHD không phải là tình huống cấp cứu, nhưng tính bốc đồng có thể làm tăng rủi ro. Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương sau một tai nạn hoặc chấn thương nghiêm trọng, hoặc nếu ai đó có ý nghĩ tự tử hay làm hại người khác. Hãy nhanh chóng hỏi ý kiến bác sĩ về bất kỳ tác dụng phụ đáng lo ngại nào của thuốc, như đau ngực hoặc hồi hộp đánh trống ngực, và đừng thay đổi thuốc mà không trao đổi với bác sĩ đã kê đơn.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Cấu trúc từ bên ngoài rất hữu ích: hãy dùng lịch, báo thức, danh sách và lời nhắc dễ thấy, và chia nhỏ công việc thành từng bước kèm những quãng nghỉ ngắn. Ngủ, vận động và ăn uống đều đặn hỗ trợ sự chú ý. Giảm các yếu tố gây xao nhãng ở nơi làm việc hoặc học tập. Với trẻ em, nếp sinh hoạt rõ ràng, lời khen cụ thể và giới hạn được đặt ra một cách bình tĩnh, nhất quán sẽ giúp ích. Hãy tìm thông tin đáng tin cậy từ các tổ chức y tế thay vì chỉ dựa vào mạng xã hội.
Công việc của nhà trị liệu là gì?
Nhà trị liệu giúp bạn nói ra những điều đang khiến bạn lo lắng và tìm ra những cách thiết thực để cảm thấy tốt hơn và đối phó tốt hơn. Trong các buổi gặp, họ lắng nghe, đặt câu hỏi, giúp bạn nhận ra các khuôn mẫu trong suy nghĩ, cảm xúc và các mối quan hệ của mình, đồng thời cùng bạn thống nhất mục tiêu. Tùy theo quá trình đào tạo, họ có thể sử dụng phương pháp nhận thức – hành vi, nhân văn, hệ thống, tâm động học hoặc các phương pháp khác dựa trên bằng chứng, với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu
Bạn nên tìm một nhà trị liệu khi căng thẳng, lo âu, tâm trạng sa sút, nỗi đau mất mát, các vấn đề trong mối quan hệ, một thay đổi khó khăn hoặc ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ bắt đầu đè nặng lên cuộc sống hằng ngày của bạn, hoặc đơn giản là khi bạn muốn có một không gian để hiểu bản thân hơn. Nếu các triệu chứng nghiêm trọng, bạn có thể cần dùng thuốc hoặc có dấu hiệu của một nguyên nhân bệnh lý, hãy tham khảo thêm ý kiến bác sĩ của bạn hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.