Về ám ảnh sợ hãi
Ám ảnh sợ hãi là nỗi sợ mãnh liệt, dai dẳng đối với một đối tượng hoặc tình huống cụ thể (đi máy bay, động vật, độ cao, máu…) dẫn đến né tránh. Liệu pháp phơi nhiễm từ từ rất hiệu quả và thường chỉ cần một số buổi giới hạn.
Nhà trị liệu là cách gọi thông thường cho người chuyên môn cung cấp liệu pháp trò chuyện: tùy từng quốc gia, đó có thể là nhà tâm lý học, nhà trị liệu tâm lý, chuyên viên tư vấn có giấy phép, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình hoặc nhân viên công tác xã hội lâm sàng. Hồ sơ hiển thị chức danh thực tế, quá trình đào tạo và thông tin đăng ký của từng nhà trị liệu.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Sợ hãi là bình thường trong những tình huống nguy hiểm. Ám ảnh sợ hãi là nỗi sợ dữ dội, dai dẳng đối với một điều cụ thể, như đi máy bay, độ cao, động vật, kim tiêm, máu hoặc không gian kín, không tương xứng với nguy cơ thực tế. Nó trở thành vấn đề khi bạn tìm mọi cách để né tránh, hoảng loạn khi phải đối mặt, hoặc khi việc né tránh hạn chế công việc, việc đi lại, chăm sóc sức khỏe hay các mối quan hệ của bạn.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Ám ảnh sợ hãi đặc hiệu đáp ứng rất tốt với liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) có tiếp xúc dần dần, trong đó bạn đối mặt với tình huống đáng sợ từng bước một với sự hỗ trợ. Việc tiếp xúc có thể thực hiện trong đời thực, qua tưởng tượng hoặc, trong một số trường hợp, bằng thực tế ảo. Một số dạng ám ảnh có thể cải thiện với đợt điều trị chuyên sâu tương đối ngắn. Chuyên gia tâm lý và chuyên gia tâm lý lâm sàng thường là người dẫn dắt quá trình này.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Ám ảnh sợ hãi hiếm khi là tình huống cấp cứu, nhưng nỗi sợ kim tiêm, bác sĩ hay bệnh viện không nên ngăn bạn nhận được sự chăm sóc cần thiết; hãy cho nhân viên y tế biết để họ có thể hỗ trợ. Hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương nếu nỗi sợ khiến bạn không thể tìm đến điều trị khẩn cấp, hoặc nếu cơn hoảng loạn dữ dội đi kèm đau ngực hay những triệu chứng chưa từng gặp. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu có bất kỳ ý nghĩ tự làm hại bản thân nào.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Né tránh khiến nỗi sợ tồn tại, vì vậy những bước nhỏ, có kế hoạch hướng tới điều bạn sợ có thể giúp ích, chẳng hạn như xem hình ảnh trước khi tiếp cận thực tế. Tập thở chậm để kiểm soát các triệu chứng cơ thể. Tìm hiểu những thông tin đáng tin cậy về nguy cơ thực tế. Nhờ một người ủng hộ bạn đi cùng, và ghi nhận từng bước tiến. Nếu nỗi sợ quá mạnh, tốt hơn hết là thực hiện việc này cùng một chuyên gia.
Công việc của nhà trị liệu là gì?
Nhà trị liệu giúp bạn nói ra những điều đang khiến bạn lo lắng và tìm ra những cách thiết thực để cảm thấy tốt hơn và đối phó tốt hơn. Trong các buổi gặp, họ lắng nghe, đặt câu hỏi, giúp bạn nhận ra các khuôn mẫu trong suy nghĩ, cảm xúc và các mối quan hệ của mình, đồng thời cùng bạn thống nhất mục tiêu. Tùy theo quá trình đào tạo, họ có thể sử dụng phương pháp nhận thức – hành vi, nhân văn, hệ thống, tâm động học hoặc các phương pháp khác dựa trên bằng chứng, với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu
Bạn nên tìm một nhà trị liệu khi căng thẳng, lo âu, tâm trạng sa sút, nỗi đau mất mát, các vấn đề trong mối quan hệ, một thay đổi khó khăn hoặc ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ bắt đầu đè nặng lên cuộc sống hằng ngày của bạn, hoặc đơn giản là khi bạn muốn có một không gian để hiểu bản thân hơn. Nếu các triệu chứng nghiêm trọng, bạn có thể cần dùng thuốc hoặc có dấu hiệu của một nguyên nhân bệnh lý, hãy tham khảo thêm ý kiến bác sĩ của bạn hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.