Về nghiện
Nghiện chất hoặc nghiện hành vi như cờ bạc, trò chơi điện tử hay internet bao gồm việc mất kiểm soát và tiếp tục dù gây hại. Điều trị thường kết hợp trị liệu tâm lý, phòng ngừa tái nghiện và, trong một số trường hợp, chăm sóc y tế. Các chuyên gia có kinh nghiệm về nghiện có thể phối hợp với các dịch vụ chuyên biệt.
Nhà trị liệu là cách gọi thông thường cho người chuyên môn cung cấp liệu pháp trò chuyện: tùy từng quốc gia, đó có thể là nhà tâm lý học, nhà trị liệu tâm lý, chuyên viên tư vấn có giấy phép, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình hoặc nhân viên công tác xã hội lâm sàng. Hồ sơ hiển thị chức danh thực tế, quá trình đào tạo và thông tin đăng ký của từng nhà trị liệu.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Tình trạng nghiện có thể đang hình thành khi bạn khó kiểm soát lượng hoặc tần suất sử dụng một chất hay thực hiện một hành vi như cờ bạc, chơi game, mua sắm hoặc dùng mạng; khi bạn vẫn tiếp tục dù gặp vấn đề về sức khỏe, tiền bạc, công việc hoặc các mối quan hệ; khi bạn cần nhiều hơn để có được cảm giác như cũ; hoặc khi bạn thấy bồn chồn hay khó chịu trong người lúc ngừng lại.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các phương pháp hiệu quả bao gồm liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT), phỏng vấn tạo động lực, chương trình phòng ngừa tái nghiện, quản lý dự phòng (contingency management) và, với người trẻ, liệu pháp dựa vào gia đình. Chuyên gia tâm lý và chuyên gia tâm lý lâm sàng có kinh nghiệm về nghiện, bác sĩ tâm thần và các dịch vụ chuyên về nghiện thường phối hợp với nhau. Với một số chất, cần điều trị dưới sự giám sát y khoa. Các nhóm tương trợ có thể bổ sung cho chăm sóc chuyên môn với nhiều người.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương khi nghi ngờ quá liều, mất ý thức, khó thở, co giật, đau ngực hoặc lú lẫn. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu có ý nghĩ tự tử hoặc làm hại người khác. Ngừng đột ngột một số chất sau thời gian sử dụng nhiều có thể nguy hiểm, vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ trước khi cai.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy thành thật với bản thân về tần suất và lý do bạn sử dụng, và chú ý đến những tình huống, cảm xúc và con người khiến bạn muốn dùng. Hãy kể với người bạn tin tưởng và cân nhắc loại bỏ những cách tiếp cận dễ dàng, như chặn ứng dụng cá cược hoặc hạn chế tiền mặt. Lấp đầy thời gian bằng những hoạt động không liên quan đến chất hay hành vi đó. Tái phạm có thể xảy ra; đó là tín hiệu để tìm kiếm hỗ trợ, không phải là thất bại.
Công việc của nhà trị liệu là gì?
Nhà trị liệu giúp bạn nói ra những điều đang khiến bạn lo lắng và tìm ra những cách thiết thực để cảm thấy tốt hơn và đối phó tốt hơn. Trong các buổi gặp, họ lắng nghe, đặt câu hỏi, giúp bạn nhận ra các khuôn mẫu trong suy nghĩ, cảm xúc và các mối quan hệ của mình, đồng thời cùng bạn thống nhất mục tiêu. Tùy theo quá trình đào tạo, họ có thể sử dụng phương pháp nhận thức – hành vi, nhân văn, hệ thống, tâm động học hoặc các phương pháp khác dựa trên bằng chứng, với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu
Bạn nên tìm một nhà trị liệu khi căng thẳng, lo âu, tâm trạng sa sút, nỗi đau mất mát, các vấn đề trong mối quan hệ, một thay đổi khó khăn hoặc ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ bắt đầu đè nặng lên cuộc sống hằng ngày của bạn, hoặc đơn giản là khi bạn muốn có một không gian để hiểu bản thân hơn. Nếu các triệu chứng nghiêm trọng, bạn có thể cần dùng thuốc hoặc có dấu hiệu của một nguyên nhân bệnh lý, hãy tham khảo thêm ý kiến bác sĩ của bạn hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.