Về sang chấn tâm lý
Sau một trải nghiệm sang chấn, việc có những ký ức xâm nhập, ác mộng, cảnh giác quá mức hoặc né tránh những gì gợi nhớ là điều thường gặp. Khi các biểu hiện này kéo dài, các liệu pháp tập trung vào sang chấn như EMDR hoặc CBT tập trung vào sang chấn có thể giúp ích. Hãy tìm một chuyên gia được đào tạo chuyên sâu về sang chấn tâm lý.
Nhà trị liệu là cách gọi thông thường cho người chuyên môn cung cấp liệu pháp trò chuyện: tùy từng quốc gia, đó có thể là nhà tâm lý học, nhà trị liệu tâm lý, chuyên viên tư vấn có giấy phép, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình hoặc nhân viên công tác xã hội lâm sàng. Hồ sơ hiển thị chức danh thực tế, quá trình đào tạo và thông tin đăng ký của từng nhà trị liệu.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Sau một sự kiện đáng sợ hoặc quá sức chịu đựng, cảm thấy bàng hoàng một thời gian là điều bình thường. Bạn nên tìm trợ giúp khi, nhiều tuần sau đó, bạn vẫn có những ký ức xâm nhập hoặc ác mộng, luôn trong trạng thái cảnh giác, dễ giật mình, tránh mọi thứ gợi nhắc chuyện đã xảy ra, cảm thấy tê liệt cảm xúc hoặc tách rời, hoặc nhận thấy điều đó ảnh hưởng đến giấc ngủ, các mối quan hệ hay công việc. Sang chấn tâm lý cũng có thể bắt nguồn từ những trải nghiệm lặp đi lặp lại thời thơ ấu.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các liệu pháp tập trung vào sang chấn có bằng chứng vững chắc, đặc biệt là liệu pháp nhận thức - hành vi tập trung vào sang chấn (TF-CBT), liệu pháp xử lý nhận thức, liệu pháp tiếp xúc kéo dài và EMDR. Chuyên gia tâm lý, chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu tâm lý được đào tạo chuyên sâu về sang chấn là những chuyên gia chính. Với sang chấn phức tạp, trị liệu thường bắt đầu bằng việc xây dựng cảm giác an toàn và khả năng điều hòa cảm xúc. Bác sĩ tâm thần có thể đánh giá xem thuốc có giúp ích cho các triệu chứng như rối loạn giấc ngủ hoặc lo âu nặng hay không.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Nếu bạn đang gặp nguy hiểm, hoặc người đã làm hại bạn vẫn là mối đe dọa, hãy liên hệ với dịch vụ cấp cứu tại địa phương. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp nếu bạn có ý nghĩ kết thúc cuộc sống hoặc tự làm hại bản thân, hoặc nếu bạn cảm thấy hoàn toàn mất kết nối với thực tại. Sau khi bị tấn công thể chất hoặc tình dục, việc chăm sóc y tế là quan trọng ngay cả khi không có thương tích nhìn thấy được.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy kiên nhẫn với bản thân: phản ứng của bạn là sự đáp lại trước một điều bất thường. Cố gắng giữ những thói quen đơn giản, giấc ngủ và bữa ăn, và dành thời gian bên những người khiến bạn cảm thấy an toàn. Các kỹ thuật neo giữ (grounding), như chú ý đến những gì bạn nhìn thấy và nghe thấy xung quanh, có thể giúp ích khi ký ức ùa về. Tránh dùng rượu bia hoặc ma túy để làm tê liệt cảm xúc, và tự quyết định khi nào, với ai bạn chia sẻ câu chuyện của mình.
Công việc của nhà trị liệu là gì?
Nhà trị liệu giúp bạn nói ra những điều đang khiến bạn lo lắng và tìm ra những cách thiết thực để cảm thấy tốt hơn và đối phó tốt hơn. Trong các buổi gặp, họ lắng nghe, đặt câu hỏi, giúp bạn nhận ra các khuôn mẫu trong suy nghĩ, cảm xúc và các mối quan hệ của mình, đồng thời cùng bạn thống nhất mục tiêu. Tùy theo quá trình đào tạo, họ có thể sử dụng phương pháp nhận thức – hành vi, nhân văn, hệ thống, tâm động học hoặc các phương pháp khác dựa trên bằng chứng, với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu
Bạn nên tìm một nhà trị liệu khi căng thẳng, lo âu, tâm trạng sa sút, nỗi đau mất mát, các vấn đề trong mối quan hệ, một thay đổi khó khăn hoặc ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ bắt đầu đè nặng lên cuộc sống hằng ngày của bạn, hoặc đơn giản là khi bạn muốn có một không gian để hiểu bản thân hơn. Nếu các triệu chứng nghiêm trọng, bạn có thể cần dùng thuốc hoặc có dấu hiệu của một nguyên nhân bệnh lý, hãy tham khảo thêm ý kiến bác sĩ của bạn hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.