Về thanh thiếu niên
Tuổi vị thành niên mang đến những thay đổi về bản sắc, các mối quan hệ và cảm xúc. Trị liệu mang lại một không gian bảo mật để trò chuyện về lo âu, tâm trạng sa sút, lòng tự trọng, các mối quan hệ hoặc áp lực học tập, với sự tham gia của gia đình khi phù hợp.
Nhà trị liệu là cách gọi thông thường cho người chuyên môn cung cấp liệu pháp trò chuyện: tùy từng quốc gia, đó có thể là nhà tâm lý học, nhà trị liệu tâm lý, chuyên viên tư vấn có giấy phép, nhà trị liệu hôn nhân và gia đình hoặc nhân viên công tác xã hội lâm sàng. Hồ sơ hiển thị chức danh thực tế, quá trình đào tạo và thông tin đăng ký của từng nhà trị liệu.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam
Hệ thống y tế công · Hệ thống bệnh viện công và bảo hiểm y tế xã hội
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Cách kiểm tra chuyên gia có giấy phép hành nghề
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
- Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15). Bác sĩ, bao gồm bác sĩ tâm thần, phải có giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.
Bảo hiểm và phạm vi chi trả
Bảo hiểm y tế xã hội bao phủ khoảng 90% dân số và chi trả điều trị tâm thần, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Trợ giúp khẩn cấp tại Việt Nam
Nếu tính mạng của bạn hoặc người khác đang gặp nguy hiểm, hãy gọi ngay số khẩn cấp. Các dịch vụ sau có thể hỗ trợ bất cứ lúc nào:
Thông tin được rà soát vào tháng 11 năm 2026 · Nguồn: gov.uk, vietnamnews.vn, english.luatvietnam.vn, english.luatvietnam.vn
Những dấu hiệu cần lưu ý
Thay đổi tâm trạng, muốn có nhiều riêng tư hơn và va chạm với cha mẹ là một phần của tuổi dậy thì. Có lẽ đã đến lúc tìm trợ giúp khi một thiếu niên có vẻ buồn bã, lo âu hoặc cáu kỉnh kéo dài, xa lánh bạn bè, mất hứng thú với các hoạt động, có thay đổi lớn về giấc ngủ hoặc ăn uống, kết quả học tập sa sút, sử dụng rượu bia hoặc ma túy, tự làm hại bản thân, hoặc dành phần lớn thời gian cô lập trên mạng.
Điều gì có ích: phương pháp điều trị và chuyên gia
Các phương pháp có bằng chứng tốt cho thanh thiếu niên bao gồm liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT), liệu pháp liên cá nhân cho trầm cảm, liệu pháp hành vi biện chứng (DBT) được điều chỉnh cho thanh thiếu niên khi có hành vi tự gây hại, và các liệu pháp dựa vào gia đình. Chuyên gia tâm lý trẻ em và thanh thiếu niên, chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu gia đình thường là người dẫn dắt; bác sĩ tâm thần nhi và vị thành niên có thể tham gia khi triệu chứng nặng hoặc đang cân nhắc dùng thuốc.
Khi nào cần tìm trợ giúp khẩn cấp
Hãy xem xét nghiêm túc mọi lời nói về tự tử hoặc tự làm hại bản thân. Nếu một thiếu niên đã có kế hoạch, đã tự làm hại mình nghiêm trọng, đã dùng quá liều hoặc đang gặp nguy hiểm, hãy liên hệ ngay với dịch vụ cấp cứu tại địa phương hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất. Hãy tìm trợ giúp khẩn cấp khi có dấu hiệu say hoặc ngộ độc nặng, bóc lột tình dục hoặc tống tiền trên mạng, và đừng để em ở một mình nếu có nguy cơ.
Bạn có thể làm gì trong lúc chờ đợi
Hãy giữ giao tiếp cởi mở bằng cách lắng nghe nhiều hơn giảng giải, và chọn những lúc thoải mái, như khi đi xe cùng nhau hay trong bữa ăn, để trò chuyện. Tôn trọng sự tự lập ngày càng lớn của con trong khi vẫn giữ những giới hạn rõ ràng, đã thống nhất. Khuyến khích nếp ngủ, vận động thể chất và thời gian rời xa màn hình. Thể hiện sự quan tâm đến bạn bè và hoạt động của con. Nếu con ngại tìm trợ giúp, hãy đưa ra các lựa chọn và để con cùng quyết định.
Công việc của nhà trị liệu là gì?
Nhà trị liệu giúp bạn nói ra những điều đang khiến bạn lo lắng và tìm ra những cách thiết thực để cảm thấy tốt hơn và đối phó tốt hơn. Trong các buổi gặp, họ lắng nghe, đặt câu hỏi, giúp bạn nhận ra các khuôn mẫu trong suy nghĩ, cảm xúc và các mối quan hệ của mình, đồng thời cùng bạn thống nhất mục tiêu. Tùy theo quá trình đào tạo, họ có thể sử dụng phương pháp nhận thức – hành vi, nhân văn, hệ thống, tâm động học hoặc các phương pháp khác dựa trên bằng chứng, với cá nhân, cặp đôi, gia đình hoặc nhóm.
Khi nào nên gặp nhà trị liệu
Bạn nên tìm một nhà trị liệu khi căng thẳng, lo âu, tâm trạng sa sút, nỗi đau mất mát, các vấn đề trong mối quan hệ, một thay đổi khó khăn hoặc ảnh hưởng của những trải nghiệm trong quá khứ bắt đầu đè nặng lên cuộc sống hằng ngày của bạn, hoặc đơn giản là khi bạn muốn có một không gian để hiểu bản thân hơn. Nếu các triệu chứng nghiêm trọng, bạn có thể cần dùng thuốc hoặc có dấu hiệu của một nguyên nhân bệnh lý, hãy tham khảo thêm ý kiến bác sĩ của bạn hoặc bác sĩ tâm thần.
Cách lựa chọn
Khi lựa chọn, hãy kiểm tra giấy phép và quá trình đào tạo, phương pháp họ sử dụng và liệu họ có kinh nghiệm với vấn đề bạn cần hay không. Hãy cân nhắc cả các yếu tố thực tế: ngôn ngữ, giá, địa điểm hoặc buổi trực tuyến và lịch trống. Mối quan hệ với chuyên gia rất quan trọng; nếu sau vài buổi bạn cảm thấy chưa phù hợp, việc thay đổi là hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống y tế công ở Việt Nam có chi trả cho chăm sóc tâm lý không?
Chăm sóc sức khỏe tâm thần chủ yếu do các bệnh viện tâm thần trung ương (Hà Nội và Biên Hòa), bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh và một số bệnh viện tuyến huyện cung cấp; việc theo dõi tại cộng đồng chủ yếu dành cho bệnh tâm thần phân liệt và động kinh. Trầm cảm và lo âu chủ yếu được điều trị ở tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Bảo hiểm y tế bao phủ phần lớn dân số, nhưng dịch vụ tâm lý lâm sàng chưa được chính thức chi trả.
Làm thế nào để kiểm tra nhà trị liệu có giấy phép hành nghề tại Việt Nam?
Practising licence under the Law on Medical Examination and Treatment (Law No. 15/2023/QH15): Từ ngày 1 tháng 1 năm 2024, nhà tâm lý lâm sàng phải có giấy phép hành nghề (có thời hạn 5 năm) và được hành nghề tại các bệnh viện hoặc cơ sở tâm lý lâm sàng đã được cấp phép. Hãy yêu cầu xem giấy phép hành nghề.