За аутизам
Аутизмот е невроразвојна состојба со разлики во комуникацијата, социјалната интеракција и сетилната обработка. Стручњаците можат да спроведат проценки и да понудат поддршка прилагодена на секое лице и семејство, фокусирана на благосостојбата, автономијата и околината, а не на „поправање“ на лицето.
Невропсихолозите ги проценуваат и рехабилитираат меморијата, вниманието, говорот и другите когнитивни функции по повреда на мозокот, мозочен удар или кај невродегенеративни и невроразвојни состојби.
Грижа за менталното здравје во Северна Македонија
Јавен здравствен систем · Јавен здравствен систем (Министерство за здравство и Фонд за здравствено осигурување): центри за ментално здравје во заедницата и болничка психијатрија
Јавната грижа за менталното здравје се спроведува преку центри за ментално здравје во заедницата и болнички психијатриски служби, со упатување меѓу примарната, секундарната и терцијарната здравствена заштита. Националната стратегија за 2018-2025 имаше за цел да ја децентрализира грижата и да ја намали зависноста од психијатриските болници. Според податоците од WHO Mental Health Atlas 2020 (Атлас за ментално здравје на Светската здравствена организација), осигурувањето целосно ги покрива услугите за ментално здравје и психотропните лекови. Повеќе информации
Како да проверите дали стручното лице има лиценца
- Chamber of Psychologists of North Macedonia (Комора на психолози). Психолошки услуги можат да даваат само психолози кои имаат општа и/или посебна лиценца издадена од Комората. За општа лиценца потребни се една година пракса, стручен испит и упис во Регистарот на психолози, а за посебна лиценца е потребна дополнителна специјализирана обука. Комората објавува список на психолози со лиценца. Пребарајте го официјалниот регистар
- Doctors' Chamber of Macedonia (Лекарска комора на Македонија). Комората издава лиценци за работа на лекарите и објавува регистар на лекари и список на лекари со важечка лиценца. Пребарајте го официјалниот регистар
Осигурување и покриеност
Според податоците од WHO Mental Health Atlas 2020, осигурувањето во јавниот систем целосно ги покрива услугите за ментално здравје и психотропните лекови.
Итна помош во Северна Македонија
Ако вашиот или туѓ живот е во опасност, веднаш јавете се на бројот за итни случаи. Овие служби можат да помогнат во секое време:
- 112 · Emergencias
Информациите се проверени во ноември 2026 · Извори: who.int, borgenproject.org, komoranapsiholozi.mk, lkm.org.mk
Знаци на кои треба да внимавате
Аутизмот е доживотна различност во начинот на кој лицето комуницира, стапува во односи и го обработува светот, а не болест. Знаци што може да поттикнат проценка се разликите во социјалната комуникација, како контактот со очи, разговорот или разбирањето на неискажаните правила; силни, фокусирани интереси; потреба од рутина; и сетилна чувствителност на бучава, светлина или текстури. Кај девојчињата и возрасните овие знаци често се помалку очигледни.
Што помага: третмани и стручњаци
Проценката обично ја спроведуваат специјализирани тимови или стручњаци како клинички психолози, невропсихолози, психијатри или педијатри. Поддршката е фокусирана на потребите и силните страни на лицето: логопедска терапија за комуникација, работна терапија за сетилните потреби и секојдневното функционирање, образовна поддршка и програми што се спроведуваат преку родителите. Психолозите можат да помогнат со анксиозноста, емоционалната регулација и социјалните ситуации, користејќи пристапи прилагодени на аутистичните лица.
Кога да побарате итна помош
Побарајте итна помош ако аутистично дете или возрасен е во ризик да си наштети себеси или на други, исчезне, ненадејно изгуби вештини, престане да јаде или пие или изразува мисли за самоубиство, кои кај аутистичните лица може да останат непрепознаени. Во секоја ситуација што го загрозува животот, контактирајте ги локалните служби за итни случаи и објаснете ги потребите на лицето за да можат екипите да се прилагодат.
Што можете да направите во меѓувреме
Предвидливите рутини, визуелните распореди и навременото најавување на промените можат да го намалат стресот. Обрнете внимание на сетилните потреби, како тивки простори или слушалки, и почитувајте ја потребата од време за закрепнување по социјални активности. Информирајте се за аутизмот од доверливи извори, вклучително и од самите аутистични лица. Поврзете се со здруженија на семејства или групи на врсници и бидете претпазливи со програми што ветуваат „лекување“ на аутизмот.
Што работи еден невропсихолог?
Невропсихологот проучува како мозокот е поврзан со мислењето и однесувањето. Во секојдневната работа спроведува детални проценки на меморијата, вниманието, јазикот, планирањето и другите когнитивни функции со стандардизирани тестови, пишува извештаи и осмислува програми за рехабилитација или стимулација. Работи со луѓе по мозочен удар или повреда на мозокот, со невродегенеративни или невроразвојни состојби, како и со нивните семејства и медицински тимови.
Кога да побарате помош од невропсихолог
Невропсихологот може да помогне кога има забележливи промени во меморијата, концентрацијата, јазикот или однесувањето, по повреда на главата или мозочен удар, при загриженост за когнитивен пад или за да се разјаснат тешкотии во учењето или вниманието. Корисен е и за планирање на рехабилитацијата и прилагодување на секојдневниот живот. Ако загриженоста е главно емоционална, психолог можеби е посоодветен; медицинските причини бараат невролог.
Како да изберете
При изборот, проверете ги лиценцата и обуката, пристапот што го користат и дали имаат искуство со она што Ви треба. Земете ги предвид и практичните аспекти: јазик, цена, локација или онлајн сесии и достапност. Односот со стручњакот е многу важен; ако по неколку сесии не се чувствувате добро, сосема е во ред да промените.
Најчесто поставувани прашања
Дали јавниот здравствен систем во Северна Македонија покрива психолошка помош?
Јавната грижа за менталното здравје се спроведува преку центри за ментално здравје во заедницата и болнички психијатриски служби, со упатување меѓу примарната, секундарната и терцијарната здравствена заштита. Националната стратегија за 2018-2025 имаше за цел да ја децентрализира грижата и да ја намали зависноста од психијатриските болници. Според податоците од WHO Mental Health Atlas 2020 (Атлас за ментално здравје на Светската здравствена организација), осигурувањето целосно ги покрива услугите за ментално здравје и психотропните лекови.
Како да проверам дали невропсихолог има лиценца во Северна Македонија?
Chamber of Psychologists of North Macedonia (Комора на психолози): Психолошки услуги можат да даваат само психолози кои имаат општа и/или посебна лиценца издадена од Комората. За општа лиценца потребни се една година пракса, стручен испит и упис во Регистарот на психолози, а за посебна лиценца е потребна дополнителна специјализирана обука. Комората објавува список на психолози со лиценца.